همزمان با دهمین روز اعتراضات و اعتصابات سراسری در ایران، بازار بزرگ تهران به یکی از کانونهای اصلی نافرمانی مدنی تبدیل شد. در این روز، کسبه و بازاریان بازار بزرگ تهران با صدور بیانیهای رسمی، برای اعتصاب در روز سهشنبه شانزدهم دیماه فراخوان دادند و اعلام کردند که در برابر فقر تحمیلی، بیعدالتی مزمن و لگدمال شدن کرامت مردم، دیگر سکوت را جایز نمیدانند.
در این بیانیه آمده بود که شرایط اقتصادی، اجتماعی و معیشتی کشور به نقطهای رسیده که ادامه فعالیت عادی، به معنای همراهی با روندی است که زندگی میلیونها ایرانی را به ورطه نابودی کشانده است. بازاریان تأکید کردند که اعتراض آنها نه یک اقدام صنفی محدود، بلکه بخشی از اعتراض گسترده مردم ایران علیه ساختاری است که فقر، فساد و سرکوب را به واقعیتی روزمره تبدیل کرده است.
در پی این فراخوان، صبح سهشنبه شانزدهم دیماه، شمار زیادی از مغازههای بازار بزرگ تهران تعطیل شد و کسبه با بستن کرکرهها به اعتصاب سراسری پیوستند. این اقدام با حضور گسترده مأموران امنیتی و انتظامی مواجه شد؛ مأمورانی که از ساعات اولیه روز در ورودیها و راستههای اصلی بازار صف کشیدند تا مانع گسترش اعتصاب شوند.
با وجود فضای امنیتی، کسبه معترض با تجمع در بخشهایی از بازار، شعار «آزادی» سر دادند و همزمان شعار «رضاشاه، روحت شاد» در فضای بازار طنینانداز شد. این تجمعها با واکنش تند نیروهای سرکوب مواجه شد و مأموران با شلیک گاز اشکآور تلاش کردند اعتصابکنندگان را متفرق کنند. گزارشها حاکی است که در جریان این حملات، شماری از کسبه مورد ضربوشتم قرار گرفتند.
در باغ سپهسالار تهران نیز کسبه با تعطیل کردن مغازهها به اعتصاب پیوستند. مأموران سرکوب به این تجمع حمله کردند، اما معترضان با ایستادگی، مأموران را وادار به عقبنشینی کردند و آنها ناچار به ترک محل شدند.
اعتراضات صنفی و اعتصابات بازار به تهران محدود نماند. گزارشها نشان میدهد بازار سلطانی اصفهان در پی اعتراض کسبه تعطیل شده است. همچنین خبرهای دریافتی حاکی از آن است که شماری از کسبه در گوهردشت کرج با بسته نگهداشتن مغازههای خود به اعتصاب سراسری پیوستهاند. در شیراز نیز گروهی از بازاریان با تعطیلی واحدهای صنفی، حمایت خود را از اعتراضات اعلام کردند.
در کازرون، کسبه بازار با صدور فراخوانی رسمی اعلام کردند که سکوت در برابر فقر تحمیلی و بیعدالتی مزمن را جایز نمیدانند و روز چهارشنبه هفدهم دیماه مغازههای خود را خواهند بست و اعتصاب خواهند کرد. این فراخوانها نشاندهنده گسترش دامنه اعتراضات صنفی و پیوند آن با اعتراضات عمومی در سراسر کشور است.
همزمان با این تحولات، گزارشهای حقوق بشری از تشدید سرکوبها حکایت دارد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، در جریان اعتراضات سراسری دستکم ۲۹ نفر کشته و بیش از یکهزار و ۲۰۰ نفر بازداشت شدهاند. نهادهای حقوق بشری اعلام کردهاند که با وجود استفاده نیروهای امنیتی از سلاح جنگی در برخی مناطق، دامنه جغرافیایی اعتراضات نهتنها کاهش نیافته، بلکه اشکال متنوعتری از کنشهای اعتراضی در نقاط مختلف ایران در جریان است.
همچنین گزارش شده است که دستکم چهار نفر از کشتهشدگان اعتراضات، زیر ۱۸ سال سن داشتهاند. این آمارها همزمان با افزایش فشارهای امنیتی منتشر شده و نگرانیها درباره وضعیت حقوق بشر در ایران را تشدید کرده است.
در مقابل، رسانههای نزدیک به نهادهای امنیتی تلاش کردهاند روایتی متفاوت ارائه دهند. در یکی از این گزارشها ادعا شده است که صدها نفر از نیروهای پلیس و بسیج در جریان اعتراضات زخمی شدهاند. همزمان غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه، اعتراضات جاری را به «دشمن» نسبت داده و تهدید کرده است که در قبال معترضان هیچگونه ارفاقی در کار نخواهد بود.
با وجود این تهدیدها، گزارشها حاکی از ادامه اعتراضات در شامگاه دوشنبه در شهرهای مختلف است. معترضان در بسیاری از مناطق با وجود حضور گسترده نیروهای امنیتی به خیابانها آمدند و علیه حکومت شعار دادند. در این میان، دانشجویان نیز نقش فعالی در اعتراضات ایفا کردهاند.
در دانشگاه بیرجند و دانشگاه شیراز، دانشجویان با تجمع و سر دادن شعارهای اعتراضی، نارضایتی خود را از وضعیت موجود اعلام کردند. در دانشگاه شیراز، دانشجویان در اعتراض به تعطیلی دانشگاه و دستور تخلیه خوابگاهها شعار «خامنهای ترسیده، خوابگاه ما تعطیله» سر دادند. ویدیوهای منتشرشده همچنین نشان میدهد دانشجویان شعارهایی چون «رضاشاه، روحت شاد» و «خامنهای قاتل، زهی خیال باطل» را فریاد زدهاند.
شعار اخیر اشارهای مستقیم به واکنش گسترده کاربران ایرانی به پیامی است که در شبکههای اجتماعی منتشر شد و به سرعت به یکی از نمادهای تمسخر ادعاهای رسمی حکومت تبدیل شد.
در سطح بینالمللی، واکنشها به سرکوب اعتراضات ادامه دارد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بار دیگر هشدار داد که اگر حکومت ایران دست به کشتار معترضان بزند، با پیامدهای بسیار سنگینی مواجه خواهد شد.
همزمان، وزارت خارجه آمریکا با انتشار ویدیویی از یورش نیروهای امنیتی به بیمارستان ایلام، این اقدام را به شدت محکوم کرد و آن را جنایتی آشکار علیه بشریت دانست. در این بیانیه تأکید شده است که حمله به بیمارستان، ضربوشتم کادر درمان و استفاده از گاز اشکآور و گلوله جنگی علیه مجروحان، نقض فاحش قوانین بینالمللی است و نشاندهنده بیاعتنایی کامل دولت جمهوری اسلامی به جان انسانهاست.
اعتراضات روز سیزدهم دیماه در شهرستان ملکشاهی ایلام با سرکوب شدید مواجه شد. نهادهای حقوق بشری میگویند دستکم سه نفر در این اعتراضات کشته و دهها نفر زخمی شدهاند. ویدیوهای منتشرشده نشان میدهد نیروهای امنیتی دستکم دو بار برای بازداشت مجروحان و ربایش پیکر کشتهشدگان به بیمارستان ایلام یورش برده و حتی گاز اشکآور به داخل اورژانس پرتاب کردهاند.
در کنار اعتراضات خیابانی و اعتصابات، واکنش چهرههای شناختهشده نیز بازتاب گستردهای داشته است. علی دایی، اسطوره فوتبال ایران، در گفتوگویی که ساعاتی پس از انتشار از خروجی یک خبرگزاری داخلی حذف شد، به شدت از سیاستهای جمهوری اسلامی و فساد ساختاری حاکم بر کشور انتقاد کرد. با وجود حذف این مصاحبه، ویدیوی آن به سرعت در شبکههای اجتماعی منتشر شد و واکنشهای گستردهای برانگیخت.
علی دایی در این گفتوگو با اشاره به فساد آقازادهها گفت که تحریمها برای برخی نهتنها مشکلساز نبوده، بلکه به منبع سود و ثروت تبدیل شده است. او همچنین با اشاره به وضعیت اقتصادی کشور گفت تا زمانی که سیاست خارجی اصلاح نشود، امکان بهبود وضعیت اقتصادی وجود ندارد و پرسید چگونه ممکن است مسئولانی که شاهد سقوط شدید ارزش پول ملی هستند، آسوده بخوابند.
او در ادامه تأکید کرد که با وجود همه فشارها، در این خاک ریشه دارد و تا زمانی که نفس میکشد، ایران را ترک نخواهد کرد.
مجموع این تحولات نشان میدهد که در دهمین روز اعتراضات، اعتصابات صنفی، اعتراضات دانشجویی، واکنشهای بینالمللی و انتقادهای چهرههای شناختهشده، همگی به یکدیگر گره خورده و تصویری از بحرانی عمیق و فراگیر را ترسیم کردهاند؛ بحرانی که از خیابان و بازار تا دانشگاه و عرصه بینالمللی امتداد یافته و همچنان در حال گسترش است.
