ساعاتی پس از اینکه علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی در سخنرانی عید فطر گفت که مواضعاش در دشمنی با آمریکا مانند گذشته است و اگر آنها «شرارت» کنند، جمهوری اسلامی واکنش نشان میدهد، علی لاریجانی، مشاور ارشد او از حرکت به سمت ساخت سلاح هستهای صحبت کرد.
لاریجانی در گفتوگوی ویژه صداوسیما گفت: «ما گفتهایم، هم فتوا هست هم زیرنظر آژانس کار میکنیم و به سمت سلاح نمیرویم اما اگر شما در مساله هستهای کار اشتباهی بکنید، ایران را مجبور میکنید.»
اشاره لاریجانی به فتوای علی خامنهای در سال ۱۳۸۹ است که در آن «کاربرد سلاح هستهای را حرام اعلام کرد.»
او افزود: «وقتی شما فشار آوردید توجیه ثانویه پیدا میکند. مردم فشار میآورند که برای حفظ امنیت کشور باید این کار انجام شود… و این به نفع شما نخواهد بود.»
لاریجانی گفت: «کار نظامی با ایران بدون تبعات نیست. محتوای نامه ترامپ تقریبا همان حرفهایی است که مرتب میزند. حرف آمریکاییها دقیق نیست چون برای آنها مضر است و مشکلات ایجاد میکند.»
او افزود: «مذاکرات غیرمستقیم برای فهمیدن مطالبات طرف مقابل و امتیازهای مقابل است.»
مشاور علی خامنهای گفت: «اغلب سیاستمداران، حرفهای ترامپ را نوعی لفاظی میدانند. در دنیا، رفتار ترامپ مسئله شده است. برای روسیه و کانادا خط نشان کشید ولی اتفاق مهمی نیفتاد. نیروهای نظامی احتمال کم را هم محاسبه میکنند و آماده هستند.»
علی لاریجانی در حالی بهصراحت از احتمال تلاش برای ساخت سلاح هستهای سخن گفته که علی خامنهای، کمتر از سه هفته پیش، پنجشنبه ۲۳ اسفند ۱۴۰۳ گفته بود: «ما اگر میخواستیم سلاح هستهای درست کنیم، آمریکا نمیتوانست جلو ما را بگیرد. اینکه ما سلاح هستهای نداریم و دنبال سلاح هستهای هم نیستیم، بهخاطر این است که خودمان بهدلایلی نمیخواهیم، که این دلایل را قبلا گفتهایم و بحث کردهایم. خودمان نخواستیم؛ وَالّا اگر خودمان میخواستیم، آنها نمیتوانستند جلو ما را بگیرند.»
علی لاریجانی همچنین با اشاره تلویحی به گزارشها درباره خسارات شدید ناشی از حمله قبلی اسرائیل به ایران گفت: «در بعضی جاها به ما لطمه خورد ولی اینها فکر میکنند که خیلی لطمه خورده» است.
اسرائیل در دومین حمله مستقیم خود به ایران بامداد پنجم آبان سال گذشته مواضع نظامی در مناطق مختلف ایران را هدف حملات هوایی قرار داد.
به گفته مقامهای ارشد اسرائیل و همچنین برخی مقامات و کارشناسان دیگر کشورها، در این حملات بنیان پدافند هوایی ایران به شدت آسیب دید و سامانههای اس-۳۰۰ منهدم شدند.
علی لاریجانی در سخنان خود در عین حال گفتههای رهبر جمهوری اسلامی را تکرار کرد که احتمال اقدام نظامی علیه ایران کم است.
این نخستین بار نیست که مقامهای نزدیک به علی خامنهای، از احتمال تغییر مسیر برنامه هستهای جمهوری اسلامی و حرکت به سمت ساخت سلاح اتمی سخن میگویند.
بهدنبال شدیدتر شدن لحن هشدارهای دونالد ترامپ درباره فعالیتهای منطقهای و هستهای تهران، شماری از رسانههای وابسته به حکومت واکنشهای احتمالی جمهوری اسلامی به تحولات اخیر را بررسی کردند و از خروج از انپیتی و اتمی شدن بهعنوان گزینههای موجود نام بردند.
نورنیوز، رسانه نزدیک به شورای عالی امنیت ملی، تنها پنج روز پس از اظهارات رهبر جمهوری اسلامی، ۲۸ اسفند نگرانی جامعه جهانی از گسترش برنامه هستهای تهران را «توهم» خواند و با اشاره به مواضع اخیر ترامپ تهدید کرد جمهوری اسلامی میتواند از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) خارج شود.
در ماههای اخیر شماری از مشاوران علی خامنهای و فرماندهان سپاه پاسداران نیز به ضرورت و یا احتمال تغییر دکترین هستهای جمهوری اسلامی اشاره کرده بودند.
روزنامه تلگراف ۲۰ بهمن ۱۴۰۳، به نقل از یک مقام آگاه ایرانی نوشت چندین فرمانده ارشد نظامی جمهوری اسلامی در ماههای اخیر، بهویژه پس از انتخاب دونالد ترامپ، تغییر موضع داده و در «مداخلهای بیسابقه» بهطور جدی خواستار تولید بمب اتمی شدهاند.
طبق این گزارش، فرماندهان ارشد نظامی جمهوری اسلامی در «مداخلهای بیسابقه» به رهبر جمهوری اسلامی گفتهاند باید برای مقابله با «تهدیدهای موجودیتی» از سوی غرب، به سلاح هستهای دست یابند.
از ابتدای سال ۱۴۰۳ و در پی تشدید درگیری نظامی مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل که در نتیجه آن دو کشور به خاک هم حمله نظامی کردند، دوباره موضوع تغییر فتوای خامنهای و ساخت سلاح هستهای مطرح شده است.
۲۰ اردیبهشتماه، کمال خرازی، مشاور امور بینالملل رهبر جمهوری اسلامی، با اشاره به احتمال حمله نظامی اسرائیل به تاسیسات اتمی در ایران اعلام کرد در صورت تهدید موجودیت جمهوری اسلامی، حکومت ایران دکترین هستهای خود را تغییر خواهد داد.
او همین موضوع را ۲۲ اردیبهشت نیز در جریان سخنرانی در همایش گفتوگوهای ایرانی-عربی در تهران تکرار کرد.
۱۸ مهرماه، رسانههای داخلی خبر دادند ۳۹ نماینده مجلس شورای اسلامی در نامهای خواستار تغییر فتوای خامنهای درباره ممنوعیت سلاح هستهای شدند.
پس از آن، ۲۴ مهرماه، علیاصغر نخعیراد، نماینده مشهد با تاکید بر تغییر دکترین اتمی جمهوری اسلامی گفت «شرایط امروز کشور متفاوت شده است و مورد تهدید هستهای قرار گرفتیم. فقه شیعه پویاست و زمان و مکان در صدور فتوا موثر است.»
او افزود شورای عالی امنیت از خامنهای بخواهد تغییر در صنعت اتمی را بپذیرد.
لاریجانی در حالی از حرکت به سمت سلاح هستهای صحبت میکند که گزارشها حاکی از آن است که جمهوری اسلامی در حال حاضر برای ساخت شش سلاح هستهای، ذخیره اورانیوم غنیشده با خلوص بالا در اختیار دارد.
تهران در دولت بایدن غنیسازی ۶۰ درصدی را آغاز کرد و ذخایر اورانیوم غنیشده با این خلوص فقط به یک گام فنی دیگر، یعنی غنیسازی ۹۰ درصدی نیاز دارد تا بتوان از آن برای ساخت سلاح هستهای استفاده کرد.
از سوی دیگر، آرشیو هستهای به سرقت رفته جمهوری اسلامی نشان میدهد که تهران دستکم تا سال ۲۰۰۳، برنامههایی برای ساخت سلاح هستهای را دنبال میکرده است. هرچند جامعه اطلاعاتی آمریکا در تازهترین گزارش خود گفته است که هنوز به این نتیجه نرسیده که این برنامهها از سر گرفته شده باشد، تا کنون نه تنها آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بلکه هیچ نهاد و مقام معتبر دیگری نتوانستهاند ماهیت غیرنظامی فعالیتهای هستهای ایران را تایید کنند.
بسیاری از کارشناسان بر این باورند سطح غنیسازی که جمهوری اسلامی دنبال میکند هیچگونه توجیه صلحآمیزی ندارد.
درحالی که مقامات جمهوری اسلامی میکوشند با کارت هستهای از آمریکا امتیاز بگیرند، کاخ سفید هشدار داده است که ترامپ تهدید نظامی را تحمل نخواهد کرد. رئیسجمهوری آمریکا هم میگوید اگر جمهوری اسلامی توافق مورد نظر او را امضا نکند، بمباران در راه خواهد بود.