همزمان با تشدید تنشها میان تهران و واشینگتن، بهویژه در پی سرکوب اعتراضات مردمی و اعدامهای گسترده در ایران، ایالات متحده از برگزاری یک رزمایش بزرگ و چندروزه نیروی هوایی خود در خاورمیانه خبر داد. این رزمایش، که از سوی نیروی هوایی فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، اعلام شده، در شرایطی برگزار میشود که حضور نظامی آمریکا در منطقه بهطور محسوسی افزایش یافته است.
اعلام این رزمایش، یک روز پس از آن صورت گرفت که ارتش ایالات متحده تأیید کرد گروه ضربت ناو هواپیمابر هستهای «آبراهام لینکلن» وارد منطقه خاورمیانه شده و به گفته مقامهای آمریکایی، توان آتش و ظرفیت عملیاتی نیروهای آمریکا را در این منطقه به شکل چشمگیری تقویت کرده است. این ناو هواپیمابر که نزدیک به ۹۰ فروند هواگرد، از جمله جنگندههای فوقپیشرفته اف-۳۵ را در اختیار دارد، طی روزهای گذشته از محل استقرار پیشین خود در دریای جنوبی چین به سمت خلیج فارس حرکت کرده و اکنون به نزدیکی این آبراه راهبردی در جنوب ایران رسیده است.
بر اساس بیانیه نیروی هوایی سنتکام، هدف از این رزمایش، نمایش توانایی ایالات متحده در استقرار سریع، پراکندهسازی و پشتیبانی پایدار از توان رزمی هوایی در سراسر حوزه مسئولیت فرماندهی مرکزی آمریکا عنوان شده است. در این بیانیه آمده که رزمایش یادشده فرصتی فراهم میکند تا جابهجایی سریع نیروها و هواگردها، اجرای عملیات پراکنده از پایگاهها و مکانهای اضطراری، تداوم پشتیبانی لجستیکی با حداقل حضور میدانی و همچنین فرماندهی و کنترل یکپارچه و چندملیتی در گسترهای وسیع از منطقه عملیاتی مورد ارزیابی و آزمایش قرار گیرد.
مقامهای نظامی آمریکا جزئیاتی درباره زمان دقیق و محل برگزاری این رزمایش اعلام نکردهاند، اما تأکید کردهاند که این تمرین نظامی در چارچوب آمادگی برای مواجهه با طیفی از سناریوهای احتمالی در منطقه طراحی شده است؛ منطقهای که طی هفتههای اخیر بهدلیل تحولات داخلی ایران و افزایش تهدیدهای متقابل میان تهران و واشینگتن، بهشدت ملتهب بوده است.
حرکت ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» به سوی خلیج فارس و اعلام برگزاری رزمایش هوایی سنتکام، واکنشهای تندی را در داخل ایران به دنبال داشته است. چندین مقام نظامی و سیاسی جمهوری اسلامی با ادبیاتی تهدیدآمیز نسبت به هرگونه اقدام نظامی آمریکا هشدار دادهاند. از جمله فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا که مدعی شده در صورت «تعرض به ایران»، همه پایگاههای آمریکا در منطقه به اهداف مشروع جمهوری اسلامی تبدیل خواهند شد.
این تحولات نظامی در حالی رخ میدهد که ایران از اوایل دیماه شاهد اعتراضات گسترده مردمی بوده است. اعتراضاتی که ابتدا با نارضایتیهای اقتصادی آغاز شد، اما بهسرعت به جنبشی فراگیر علیه کلیت نظام جمهوری اسلامی تبدیل شد و معترضان در شهرهای مختلف خواستار پایان حکومت فعلی شدند. سرکوب این اعتراضات با واکنشهای گسترده بینالمللی همراه بوده و سازمانهای حقوق بشری از تلفات بسیار سنگین انسانی خبر دادهاند.
بر اساس گزارش تازه هرانا، گروه حقوق بشری مستقر در آمریکا، تاکنون مرگ بیش از شش هزار نفر در جریان اعتراضات تأیید شده و بررسی بیش از ۱۷ هزار مورد احتمالی دیگر نیز در جریان است. با این حال، فعالان حقوق بشر تأکید دارند که آمار واقعی کشتهشدگان بهمراتب بیشتر از ارقام اعلامشده است. همزمان، گزارشهای متعددی از بازداشتهای گسترده و صدور احکام سنگین، از جمله احکام اعدام، منتشر شده است.
در این میان، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، بارها نسبت به سرکوب معترضان در ایران هشدار داده و اعلام کرده بود که در صورت ادامه کشتار، آمریکا ممکن است به اقدام نظامی دست بزند. او همچنین در اظهاراتی کمسابقه، معترضان ایرانی را به تصرف نهادهای حکومتی تشویق کرده و گفته بود «کمک در راه است». با این حال، ترامپ اوایل همین ماه مدعی شد که تحت فشار واشینگتن، مقامات جمهوری اسلامی اجرای بیش از ۸۰۰ حکم اعدام را متوقف کردهاند، ادعایی که از سوی مقامهای جمهوری اسلامی رد شده است.
در مجموع، برگزاری رزمایش هوایی سنتکام و استقرار ناو هواپیمابر آمریکا در نزدیکی خلیج فارس، نشانهای روشن از افزایش سطح آمادهباش نظامی ایالات متحده در منطقه به شمار میرود؛ تحولی که در کنار بحران داخلی ایران و فضای بیسابقه سرکوب، چشمانداز تنشهای بیشتر و حتی رویارویی مستقیم را در خاورمیانه پررنگتر کرده است.
