از شامگاه پنجشنبه تا امروز جمعه دوازدهم دیماه ۱۴۰۴، خیزش سراسری مردم ایران وارد ششمین روز خود شد و نشانههای روشنی از گسترش دامنه اعتراضات، افزایش سطح درگیریها و بالا رفتن شمار قربانیان و بازداشتها را به نمایش گذاشت. اعتراضاتی که در آغاز هفته با جرقههای اقتصادی و جهش بیسابقه نرخ ارز آغاز شد، اکنون به یک رویارویی سیاسی گسترده تبدیل شده و گزارشهای میدانی و تصاویر منتشر شده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد که جغرافیای این حرکت اعتراضی از کلان شهرها فراتر رفته و شهرهای کوچک و مناطق محرومتر را نیز دربر گرفته است.
در طول پنجشنبه شب و بامداد جمعه، دهها شهر در نقاط مختلف ایران صحنه تجمعات اعتراضی و درگیریهای سنگین میان شهروندان و نیروهای امنیتی بوده است. بر اساس آخرین دادههای تأیید شده، کانون اصلی درگیریها در این بازه زمانی استانهای لرستان، چهارمحال و بختیاری، اصفهان، فارس و تهران گزارش شده است. در استان لرستان، شهرهای نورآباد، کوهدشت و ازنا شاهد سنگینترین تقابلها بودند. در ازنا، گزارشها حاکی از آن است که پس از تیراندازی نیروهای امنیتی به سوی معترضان، فضای شهر به سرعت متشنج شد و جمعی از معترضان در واکنش به این تیراندازیها به سمت مقرهای انتظامی حرکت کردند. این تحرک منجر به درگیریهای شدید شد و بنا بر گزارشهای تأیید شده، در ازنا سه نفر جان باختند و ۱۷ نفر زخمی شدند، همچنین گفته میشود حال برخی از مجروحان وخیم است.
در نورآباد لرستان نیز گزارشهایی از واژگون کردن خودروهای یگانی و مسدود کردن شریانهای اصلی شهر توسط معترضان مخابره شده است. تصاویر منتشر شده نشان میدهد که معترضان در برخی نقاط با ایجاد موانع در خیابانها و بستن مسیرها، حرکت نیروهای ضدشورش را کند کردهاند. همزمان در کوهدشت، تیراندازیهای شبانه و درگیریها گزارش شده و در ادامه، مرگ امیرحسام خدایاریفرد، جوان ۲۲ ساله، به یکی از نقاط کانونی روایتهای اعتراضی تبدیل شده است.
در استان فارس، شهرهای مرودشت، فسا، کوار و فیروزآباد شب ناآرامی را پشت سر گذاشتند. در مرودشت، جمعیتی قابل توجه با روشن کردن آتش در میادین اصلی و سردادن شعارهایی علیه ناکارآمدی اقتصادی و ساختار سیاسی، تجمع کردند. ویدیوهای منتشر شده نشان میدهد که نیروهای موتورسوار برای متفرق کردن مردم از گاز اشکآور استفاده کردهاند و در مواردی شلیک هوایی نیز گزارش شده است. در برخی نقاط، حضور پرحجم نیروهای امنیتی و حرکت یگانهای موتوری، فضای شهر را تا ساعاتی طولانی ملتهب نگه داشت.
در استان اصفهان، علاوه بر تجمعات پراکنده در مرکز شهر، منطقه فولادشهر کانون اصلی اعتراضات شبانه بود. منابع محلی میگویند فضای فولادشهر تا ساعات اولیه صبح امروز کاملاً امنیتی بوده و حضور نیروهای ضدشورش پررنگتر از شبهای قبل گزارش شده است. همزمان در پایتخت، تجمعاتی در مناطق مرکزی و غربی تهران، از جمله اطراف میدان انقلاب و ستارخان شکل گرفت. با حضور گسترده نیروهای یگان ویژه، این تجمعات در مواردی به خشونت کشیده شد. در همین چارچوب، گزارش شده که دانشجویان دانشگاههای تهران، صنعتی بهشتی و امیرکبیر، با وجود تعطیلات، در محیطهای خوابگاهی و اطراف دانشگاه تجمعاتی را سازماندهی کردند و فضای دانشگاهی نیز به صورت محدود اما محسوس به متن اعتراضات پیوند خورد.
در همین بازه زمانی، آمار جان باختگان درگیریهای پنجشنبه شب و بامداد جمعه به شکل نگرانکنندهای افزایش یافت. تا امروز جمعه، جان باختن دستکم ۹ نفر به تأیید منابع مختلف رسیده است. افزون بر سه کشته در ازنا و دو جانباخته در لردگان، گزارشها از جان باختن دستکم دو نفر دیگر در کوهدشت و فولادشهر اصفهان خبر میدهد. هویت برخی از جانباختگان، از جمله شایان اسداللهی ۲۸ ساله در ازنا و امیرحسام خدایاریفرد ۲۲ ساله در کوهدشت، در شبکههای اجتماعی منتشر شده و نام آنان در روایتهای محلی و تصاویر منتشر شده تکرار شده است. در مقابل، رسانههای حکومتی از کشته شدن یک نیروی بسیجی در لرستان خبر دادهاند که نشان میدهد سطح خشونت در برخوردهای میدانی بالا رفته و فضای تنش به مرحلهای رسیده که دامنه درگیریها به شکل بیسابقهای گسترش یافته است.
در بخش بازداشتها نیز موج دستگیریهای گستردهای از دیشب آغاز شده است. گزارشها نشان میدهد که تنها در ملارد، ۳۰ نفر تحت عنوان «عوامل تخریبگر» بازداشت شدهاند. در کوهدشت نیز مقامات قضایی از دستگیری ۲۰ نفر خبر دادهاند و مدعی شدهاند این افراد در تخریب اموال عمومی نقش داشتهاند. آمارهای تجمیعی از شهرهای مختلف، از جمله مشهد، شیراز، کرمانشاه و تهران نشان میدهد که تعداد کل بازداشتیها از زمان آغاز دور جدید اعتراضات در روز یکشنبه، از مرز ۴۰۰ نفر فراتر رفته است. همچنین در فارسان گزارشهایی درباره بازداشت دستکم ۲۰ نوجوان زیر ۱۸ سال منتشر شده که نگرانی فعالان حقوق بشر را برانگیخته است. وکلای مستقل و نهادهای مدنی هشدار دادهاند که بسیاری از بازداشتشدگان به مکانهای نامعلوم منتقل شدهاند و خانوادهها اطلاعی از وضعیت سلامتی یا محل نگهداری آنان ندارند.
امروز جمعه، در زاهدان نیز گزارش شد که هزاران نفر پس از اقامه نماز جمعه به خیابانها آمدند و با سر دادن شعارهایی تند علیه کلیت حاکمیت، همبستگی خود را با دیگر شهرهای معترض اعلام کردند. در فضای زاهدان شعارهایی مانند «مرگ بر دیکتاتور» و «مرگ بر خامنهای» طنینانداز شد و این شهر بار دیگر به یکی از کانونهای استمرار اعتراضات تبدیل شد. در همین راستا، مولوی عبدالحمید، امام جمعه اهل سنت زاهدان، در خطبههای امروز خود با بیانی صریح به ریشههای بحران اشاره کرد و هشدار داد که زندگی و معیشت مردم ایران به بنبست کامل رسیده است. او با تأکید بر گسترش اعتراضات در سراسر کشور، از نیروهای امنیتی خواست از برخورد خشونتآمیز پرهیز کنند و تصریح کرد که تنگنای اقتصادی تنها محدود به یک قشر نیست و دامنه آن به کل جامعه رسیده است. مولوی عبدالحمید با رد راهکارهایی نظیر طرح کالابرگ گفت مسئولان باید صدای ملت را دریابند و به جای تحمیل خواستههای خود، ملاک را اراده و خواسته واقعی مردم قرار دهند، سخنانی که در فضایی امنیتی و پرتنش در سیستان و بلوچستان بیان شد.
در سوی دیگر کشور، مراسم خاکسپاری امیرحسام خدایاریفرد در کوهدشت، به صحنهای بزرگ از اعتراض و افشاگری تبدیل شد. در حالی که رسانههای حکومتی تلاش داشتند این جوان را «بسیجی شهید» معرفی کنند، پدر او در مراسم تدفین این ادعا را رد کرد و گفت فرزندش هیچ وابستگی به این نهادها نداشته است. تصاویر منتشر شده نشان میدهد حاضران در واکنش به حضور سنگین نیروهای امنیتی شعار «بسیجی، سپاهی، داعش، ما شمایید» سر دادند. گزارشهای مردمی همچنین حاکی است که مأموران قصد داشتند پیکر این جوان را پیش از مراسم بربایند، اما با ایستادگی مردم موفق نشدند. پیکر امیرحسام با شعارهایی مانند «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» و «توپ تانک فشفشه، آخوند باید گم بشه» به خاک سپرده شد، صحنهای که نشان میداد حتی مراسم تدفین نیز به میدان اعتراض بدل شده است.
در سطح رسمی، واکنش مقامات جمهوری اسلامی همچنان ترکیبی از وعده و تهدید گزارش میشود. مسعود پزشکیان از آمادگی برای شنیدن مطالبات «برحق» سخن گفته، اما همزمان دستگاه قضایی و نهادهای امنیتی با اطلاعیهها و موضعگیریهای تند، معترضان را به برخورد قاطع تهدید کردهاند. احمد علمالهدی، نماینده خامنهای در خراسان رضوی، امروز مدعی شد که رسانههای دشمن با استفاده از «فناوریهای مصنوعی» صدای شعارهای ضدحکومتی را بر روی تصاویر مردم قرار میدهند، ادعایی که همزمان با انتشار پیوسته ویدیوهای میدانی از خیابانها مطرح شد. مرتضی محمودی، نماینده مجلس، نیز با «اوباشمحور» خواندن معترضان، خواستار سرکوب سریع و بدون مماشات شده است.
در همین حال، گزارشها از تشدید فضای امنیتی در شهرهای بزرگ حکایت دارد. استقرار ادوات سنگین ضدشورش در میادین اصلی تهران و مشهد، همراه با قطع یا کندی شدید اینترنت در کانونهای درگیری، نشان میدهد که حاکمیت به دنبال کنترل میدان و جلوگیری از انتشار تصاویر سرکوب است. با این حال، انتشار خبرهای دقیق از کشتهشدگان در لرستان و چهارمحال و بختیاری موجی از همبستگی در دیگر مناطق برانگیخته و به گسترش حساسیت عمومی دامن زده است. تحلیلگران میگویند ورود اعتراضات به مناطق لرنشین و قشقایینشین، با توجه به پیشینه فرهنگی و ظرفیت بالای بسیج اجتماعی در این مناطق، میتواند چالش امنیتی بزرگتری برای نهادهای سرکوب ایجاد کند.
اکنون در پایان این بازه زمانی از شامگاه پنجشنبه تا امروز جمعه، نگاهها به ساعات پیش رو دوخته شده است. نشانهای از فروکش کردن خشم عمومی در بازارها و خیابانها دیده نمیشود و در برابر، ابزارهای امنیتی و روایتهای رسمی نیز نتوانستهاند مانع از بازتولید اعتراض در شهرهای مختلف شوند. مجموعه این تحولات نشان میدهد که اعتراضات از سطح یک واکنش اقتصادی به مرحلهای عمیقتر رسیده است، مرحلهای که در آن خیابان، دانشگاه و حتی مراسم خاکسپاری، هرکدام به صحنهای برای بیان نارضایتی عمومی بدل شدهاند.
