مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، روز یکشنبه پنجم بهمن نسبت به احتمال شکلگیری دولتی نزدیک به جمهوری اسلامی در عراق هشدار داد و تأکید کرد چنین دولتی قادر نخواهد بود منافع ملی عراق را تأمین کند. این هشدار در شرایطی مطرح میشود که ائتلاف اصلی شیعه در عراق، که در انتخابات اخیر اکثریت کرسیهای پارلمان را به دست آورده، نوری المالکی، نخستوزیر پیشین این کشور، را بهعنوان نامزد خود برای تصدی پست نخستوزیری معرفی کرده است.
نوری المالکی که در سال ۲۰۱۴ پس از فشارهای شدید ایالات متحده از قدرت کنار رفت، اکنون بار دیگر و در صورت طی شدن روند قانونی، در مسیر بازگشت به مقام نخستوزیری قرار گرفته است؛ تحولی که با واکنش منفی واشینگتن همراه شده است.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، مارکو روبیو در تماس تلفنی با محمد شیاع السودانی، نخستوزیر کنونی عراق، ابراز امیدواری کرده است که دولت آینده بتواند عراق را به نیرویی برای ثبات، رفاه و امنیت در خاورمیانه تبدیل کند. با این حال، مقامات آمریکایی همزمان پیام روشنی درباره خطوط قرمز خود ارسال کردهاند.
تامی پیگوت، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، به نقل از روبیو اعلام کرده است که دولتی که تحت کنترل ایران باشد، نمیتواند منافع خود عراق را در اولویت قرار دهد، این کشور را از درگیریهای منطقهای دور نگه دارد یا شراکت سودمند دوجانبه میان ایالات متحده و عراق را پیش ببرد. این موضعگیری نشان میدهد نگرانی واشینگتن صرفاً به ترکیب دولت آینده محدود نیست، بلکه به نقش و نفوذ جمهوری اسلامی در ساختار قدرت عراق بازمیگردد.
ایالات متحده ابزارهای فشار مهمی در اختیار دارد، از جمله اینکه بخش عمده درآمدهای حاصل از صادرات نفت عراق در بانک مرکزی فدرال نیویورک نگهداری میشود؛ ترتیبی که پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ و سرنگونی صدام حسین برقرار شد و همچنان یکی از اهرمهای کلیدی نفوذ واشینگتن بر بغداد محسوب میشود.
یکی از اصلیترین مطالبات آمریکا از دولت عراق، جلوگیری از احیای گروههای مسلح شیعه مورد حمایت جمهوری اسلامی است. محمد شیاع السودانی که در سال ۲۰۲۲ به قدرت رسید، بهواسطه تلاشهای محتاطانه خود برای مهار خشونت این گروهها و جلوگیری از گسترش نفوذ آنها، توانسته است تا حدی اعتماد آمریکا را جلب کند.
یک منبع سیاسی عراقی به خبرگزاری فرانسه گفته است که ایالات متحده به بغداد اطلاع داده نگاه منفی روشنی به دولتهای پیشین به رهبری نوری المالکی دارد. به گفته این منبع، مقامات آمریکایی در نامهای تأکید کردهاند که اگرچه انتخاب نخستوزیر تصمیمی داخلی برای عراق است، اما ایالات متحده بر اساس منافع خود، درباره نوع تعامل و تصمیمهای حاکمیتی مرتبط با دولت آینده عراق عمل خواهد کرد.
قرار است پارلمان عراق روز سهشنبه برای انتخاب رئیسجمهور جدید تشکیل جلسه دهد؛ مقامی که اگرچه نقشی عمدتاً تشریفاتی دارد، اما مسئولیت معرفی نخستوزیر را بر عهده خواهد داشت و از این رو، نقشی کلیدی در تعیین مسیر سیاسی آینده کشور ایفا میکند.
در همین حال، همزمان با افزایش گمانهزنیها درباره تحولات سیاسی عراق، نشانههایی از تشدید مواضع گروههای مسلح نزدیک به جمهوری اسلامی نیز دیده میشود. روز یکشنبه، رسانههای داخلی ایران از جمله خبرگزاری مهر، بیانیهای از ابوحسین الحمیداوی، دبیرکل گروه شبهنظامی کتائب حزبالله عراق، منتشر کردند که در آن از آمادگی این گروه برای حمایت از جمهوری اسلامی در برابر حمله احتمالی سخن گفته شده است.
در این بیانیه آمده است که نیروهایی برای مقابله با آنچه تلاش برای حذف جمهوری اسلامی خوانده شده، گرد هم آمدهاند و ادعا شده که هدف این اقدامات، به گفته الحمیداوی، انهدام اصول ارزشی و اخلاقی در سطح جهان است. او همچنین هشدار داده که جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران آسان نخواهد بود.
کتائب حزبالله عراق، مانند دیگر گروههای مسلح آموزشدیده و مورد حمایت جمهوری اسلامی، در چارچوب حشد الشعبی به نیروهای امنیتی رسمی عراق پیوسته است، اما در عین حال بهدلیل اقدامات مستقل و خارج از فرماندهی رسمی نیز شناخته میشود. این گروه در فهرست سازمانهای تروریستی ایالات متحده قرار دارد.
در عراق، گروههای مسلح دیگری نیز وجود دارند که از حمایت جمهوری اسلامی برخوردارند؛ از جمله عصائب اهلالحق، کتائب امام علی، کتائب سیدالشهدا و کتائب انصارالله الاوفیاء. حضور و فعالیت این گروهها، یکی از محورهای اصلی نگرانی آمریکا و بخشی از چالشهای اساسی دولت آینده عراق در تعامل با جامعه جهانی به شمار میرود.
