در پی تشدید اعتراضات سراسری در ایران و افزایش گزارشها از کشتهشدن معترضان، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مواضع کمسابقه، صریح و هشدارآمیزی را علیه حکومت جمهوری اسلامی مطرح کرده است؛ مواضعی که نشان میدهد تحولات ایران به یکی از اصلیترین محورهای تصمیمگیری امنیتی و سیاسی در واشینگتن تبدیل شده و میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای ایران داشته باشد.
رئیسجمهور آمریکا روز یکشنبه، در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ویژه ریاستجمهوری، با اشاره به گزارشهای متعدد درباره کشتهشدن معترضان در شهرهای مختلف ایران، اعلام کرد که دولت او این تحولات را «بسیار جدی» بررسی میکند و ارتش ایالات متحده نیز بهطور همزمان در حال ارزیابی شرایط و گزینههاست. ترامپ تصریح کرد که «گزینههای بسیار قوی» روی میز قرار دارد و تصمیمگیری نهایی درباره نحوه واکنش آمریکا، پس از تکمیل بررسیها انجام خواهد شد.
او با لحنی انتقادی، حکومت جمهوری اسلامی را متهم کرد که با توسل به خشونت و سرکوب، به حیات خود ادامه میدهد و گفت به نظر میرسد شماری از افرادی که در جریان اعتراضات کشته شدهاند، کسانی بودهاند که «نباید کشته میشدند». ترامپ تأکید کرد که آنچه در ایران رخ میدهد، نشانه فقدان مشروعیت و ناتوانی حکومت در مدیریت بحران است.
رئیسجمهور آمریکا با اشاره به جزئیات میدانی اعتراضات افزود که بخشی از قربانیان بر اثر ازدحام شدید جمعیت جان باختهاند، اما همزمان تأیید کرد که به شماری از معترضان نیز شلیک شده است. او گفت دولت آمریکا هر ساعت گزارشهای تازهای از وضعیت ایران دریافت میکند و بر اساس این گزارشها، روند تصمیمگیری ادامه دارد. ترامپ تأکید کرد که این موضوع در بالاترین سطح دولت آمریکا پیگیری میشود و از اولویتهای فوری کاخ سفید به شمار میرود.
در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره ماهیت گزینههایی که در حال بررسی است، ترامپ از ارائه جزئیات خودداری کرد و گفت که پاسخ به چنین پرسشهایی میتواند به دشمنان آمریکا کمک کند. او بار دیگر تأکید کرد که درباره زمان، مکان و نوع اقدامات احتمالی، پیشاپیش توضیحی نخواهد داد، اما هشدار داد که جمهوری اسلامی باید پیام واشینگتن را جدی بگیرد.
ترامپ همچنین اعلام کرد که رهبران جمهوری اسلامی با او تماس گرفتهاند و خواستار مذاکره شدهاند. او گفت این تماسها روز شنبه انجام شده و مقامهای جمهوری اسلامی تمایل خود را برای گفتوگو اعلام کردهاند. با این حال، رئیسجمهور آمریکا تصریح کرد که با توجه به آنچه در خیابانهای ایران رخ داده و کشتار معترضان، ممکن است ایالات متحده پیش از هرگونه نشست یا مذاکرهای، دست به اقدام بزند. او تأکید کرد که حمایت از معترضان ایرانی برای دولت آمریکا در اولویت قرار دارد و کشتار شهروندان، خط قرمز تعیینشده او را نقض کرده است.
ترامپ بار دیگر یادآوری کرد که پیشتر هشدار داده بود اگر حکومت جمهوری اسلامی به سوی معترضان شلیک کند، واکنش آمریکا قطعی خواهد بود و اکنون نیز گفت که جمهوری اسلامی از این خط قرمز عبور کرده است. او تصریح کرد که گزینههای بسیار قدرتمندی در اختیار دارد و تصمیمگیری درباره آنها بهزودی انجام میشود.
همزمان، رئیسجمهور آمریکا به قطع گسترده اینترنت در ایران طی روزهای اخیر نیز واکنش نشان داد و اعلام کرد که قصد دارد برای کمک به برقراری دوباره اینترنت با ایلان ماسک گفتوگو کند. ترامپ گفت اگر امکانپذیر باشد، ایالات متحده تلاش خواهد کرد دسترسی مردم ایران به اینترنت را دوباره برقرار کند و افزود که ایلان ماسک در این حوزه نقش کلیدی دارد. او در پاسخ به این پرسش که چه زمانی این اقدام انجام میشود، گفت بلافاصله این موضوع را پیگیری خواهد کرد.
ترامپ همچنین بهطور تلویحی احتمال استفاده از اینترنت ماهوارهای برای کمک به معترضان ایرانی را مطرح کرد و گفت این گزینه در دست بررسی است. او تأکید کرد که قطع اینترنت، بخشی از تلاش حکومت جمهوری اسلامی برای پنهانکردن ابعاد واقعی سرکوب و جلوگیری از انتقال اطلاعات به خارج از کشور است؛ اقدامی که به گفته او، نشانه ترس حکومت از افشای حقیقت است.
نکته حائز اهمیت دیگر در سخنان رئیسجمهور آمریکا، تأیید صریح ارتباط با «رهبران اپوزیسیون» ایران بود. ترامپ در پاسخ به خبرنگاران تأیید کرد که با چهرههای اصلی مخالف حکومت جمهوری اسلامی در تماس است و وعده داد که بهزودی پیامی روشن در این باره صادر خواهد کرد. این اظهارات، گمانهزنیها درباره نقشآفرینی سیاسی اپوزیسیون ایران در تحولات پیشرو را بهشدت افزایش داده است.
در حالی که افکار عمومی و بسیاری از ناظران بینالمللی، شاهزاده رضا پهلوی را بهعنوان محور اصلی و قدرتمند اتحاد ایرانیان و چهرهای تعیینکننده در صحنه اپوزیسیون توصیف میکنند، ترامپ بدون ذکر نام، تأکید کرد که ماهیت این ارتباطات و پیام دولت آمریکا به رهبران مخالف حکومت، بهزودی برای همگان روشن خواهد شد. همین موضعگیری باعث شده است که نگاهها بیش از پیش به کاخ سفید دوخته شود تا مشخص شود واشینگتن در ساعات و روزهای آینده، کدامیک از گزینههای روی میز خود را علیه حکومت جمهوری اسلامی به اجرا خواهد گذاشت.
در بخش دیگری از سخنان خود، ترامپ به تهدیدهای متقابل جمهوری اسلامی نیز واکنش نشان داد و هشدار داد اگر حکومت ایران بخواهد پایگاهها یا منافع آمریکا در منطقه را هدف قرار دهد، پاسخ ایالات متحده بهگونهای خواهد بود که «حتی باورش را هم نکنند». این هشدار در حالی مطرح شده که مقامهای جمهوری اسلامی، در واکنش به مواضع واشینگتن، بارها تهدید کردهاند در صورت مداخله آمریکا، دست به اقدام تلافیجویانه خواهند زد.
همزمان با این تهدیدها، برخی مقامهای ارشد جمهوری اسلامی نیز مواضع تندتری اتخاذ کردهاند. از جمله رئیس مجلس شورای اسلامی، در اظهاراتی نیروهای نظامی آمریکا و منافع این کشور در منطقه را «اهداف مشروع» خوانده است؛ موضعی که بر نگرانیها از تشدید تنشها و ورود بحران ایران به مرحلهای خطرناکتر افزوده است.
در مجموع، مواضع اخیر رئیسجمهور آمریکا نشان میدهد که تحولات ایران وارد مرحلهای حساس و تعیینکننده شده است. از یک سو، واشینگتن از تماس حکومت جمهوری اسلامی برای مذاکره خبر میدهد و از سوی دیگر، بهصراحت هشدار میدهد که کشتار معترضان میتواند به اقداماتی پیش از هرگونه گفتوگو منجر شود. همزمان، تلاش برای کمک به برقراری اینترنت و ارتباط معترضان با جهان خارج، نشانهای از تمرکز آمریکا بر حمایت از مردم ایران در برابر سرکوب حکومت جمهوری اسلامی است؛ روندی که میتواند معادلات سیاسی و امنیتی منطقه را بهطور جدی دگرگون کند.
