هشدار کارشناسان درباره پیامدهای بحران ایران در حالی شدت گرفته که، به نوشته آسوشیتدپرس، تشدید تنشها میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی بر سر سرکوب خشونتبار اعتراضات مردمی، نگرانیهای تازهای را درباره آینده برنامه هستهای ایران و خطر اشاعه تسلیحات هستهای ایجاد کرده است. تحلیلگران میگویند ناآرامیهای داخلی که اکنون پایههای حاکمیت دینی ایران را با چالش جدی مواجه کرده، میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای این کشور داشته باشد و امنیت منطقهای و حتی جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
به گزارش آسوشیتدپرس، اگرچه در روزهای اخیر نشانههایی از عقبنشینی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از گزینه حمله نظامی مستقیم به ایران دیده شده، اما او روز شنبه در اظهاراتی صریح خواستار پایان یافتن رهبری نزدیک به چهار دههای علی خامنهای در ایران شد. این موضعگیری پس از آن مطرح شد که خامنهای، ترامپ را به دلیل حمایت از معترضان «جنایتکار» خوانده و اعتراضات اخیر را عامل «هزاران کشته» معرفی کرده بود.
در همین حال، آسوشیتدپرس گزارش داده است که یک ناو هواپیمابر آمریکایی که تا چند روز پیش در دریای جنوبی چین مستقر بود، شبانه از سنگاپور عبور کرده و وارد تنگه مالاکا شده است؛ مسیری راهبردی که میتواند این ناو را به خاورمیانه برساند. این تحرک نظامی، همزمان با تشدید بحران داخلی در ایران، نگرانیها درباره سناریوهای پرخطر احتمالی را افزایش داده است.
اما فراتر از احتمال درگیری نظامی، به نوشته آسوشیتدپرس، کارشناسان بیش از هر چیز درباره سرنوشت مواد هستهای ایران هشدار میدهند. دیوید آلبرایت، بازرس پیشین تسلیحات هستهای در عراق و بنیانگذار مؤسسه «علوم و امنیت بینالملل» در واشنگتن، گفته است که در صورت تشدید آشوبهای داخلی، دولت جمهوری اسلامی ممکن است «توانایی حفاظت از داراییهای هستهای خود را از دست بدهد».
به گفته آلبرایت، ذخایر اورانیوم با غنای بالا در ایران بیشترین نگرانی را ایجاد میکند و در شرایط بیثباتی، احتمال سرقت یا جابهجایی بخشی از این مواد وجود دارد. آسوشیتدپرس یادآوری میکند که چنین سناریویی سابقه تاریخی دارد؛ پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، مقادیر قابل توجهی از اورانیوم با غنای بالا و پلوتونیوم، به دلیل ضعف امنیتی و فروپاشی ساختارهای حفاظتی، مفقود شدند.
با این حال، به گزارش آسوشیتدپرس، جمهوری اسلامی تاکنون کنترل سایتهای هستهای خود را حفظ کرده است، حتی پس از آنکه ایالات متحده در جریان جنگ ۱۲ روزهای در ماه ژوئن، برخی از این تأسیسات را هدف قرار داد. با وجود این، وضعیت ذخایر اورانیوم با غنای بالا همچنان محل تردید است.
بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد؛ سطحی که تنها یک گام فنی کوتاه با غنای ۹۰ درصدی مورد نیاز برای ساخت سلاح هستهای فاصله دارد. این نهاد نظارتی سازمان ملل اعلام کرده است که از زمان جنگ ژوئن، قادر به تأیید محل و وضعیت این ذخایر نبوده و «تداوم آگاهی» درباره موجودیهای اعلامشده مواد هستهای در برخی تأسیسات از دست رفته است.
یک دیپلمات نزدیک به آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز، به نوشته آسوشیتدپرس، تأیید کرده که تاکنون هیچ اطلاعات جدیدی از سوی ایران درباره وضعیت یا محل نگهداری این ذخایر دریافت نشده است. این ابهام، به نگرانیهای موجود درباره امنیت مواد هستهای ایران دامن زده است.
آلبرایت توضیح داده است که ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران میتواند در حدود ۱۸ تا ۲۰ سیلندر حملونقل قرار گیرد که هر یک، در صورت پر بودن، حدود ۵۰ کیلوگرم وزن دارند و بهراحتی توسط دو نفر قابل حمل هستند. این موضوع احتمال جابهجایی یا سرقت این مواد را در شرایط آشوب داخلی افزایش میدهد.
در همین حال، کِلسِی داونپورت، مدیر سیاست منع اشاعه در انجمن کنترل تسلیحات در واشنگتن، به آسوشیتدپرس گفته است که این ذخایر ممکن است یا به یک برنامه مخفی منتقل شوند یا توسط بخشی از حکومت یا نیروهای نظامی که مایل به حفظ گزینه تسلیحاتی هستند، مصادره شوند. به گفته او، هرچه حکومت ایران احساس تهدید و بیثباتی بیشتری کند، خطر چنین سناریوهایی افزایش مییابد.
داونپورت هشدار داده است که در صورت هرجومرج داخلی یا احتمال فروپاشی دولت، حتی امکان قاچاق بخشی از مواد هستهای به خارج از ایران یا فروش آن به بازیگران غیردولتی وجود دارد. او تأکید کرده که این خطر واقعی است، هرچند به دلیل نبود اطلاعات دقیق درباره وضعیت و محل مواد، ارزیابی آن دشوار است.
به گزارش آسوشیتدپرس، کارشناسان همچنین به امکان نظری ساخت بمب هستهای با استفاده از اورانیوم ۶۰ درصدی اشاره کردهاند. اگرچه جمهوری اسلامی همواره بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود تأکید کرده، اما ساخت سلاح با این سطح از غنا، هرچند نیازمند مواد بیشتر است، بهطور کامل منتفی نیست.
اریک بروئر، تحلیلگر پیشین اطلاعاتی آمریکا، گفته است که چنین سلاحی به دلیل حجم بالا، برای حمل با موشک مناسب نیست، اما همچنان میتواند بهعنوان یک وسیله انفجاری مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، او افزوده است که اطلاعات موجود نشان میدهد ذخایر اورانیوم با غنای بالا احتمالاً در تونلها مدفون شده و دسترسی به آنها برای حکومت بدون خطر شناسایی و حمله مجدد بسیار دشوار است. او همچنین تأکید کرده که علی خامنهای برای تصمیمگیری درباره تسلیحاتیکردن برنامه هستهای، آستانه بالایی دارد.
در بخش دیگری از گزارش، آسوشیتدپرس به نیروگاه هستهای بوشهر پرداخته و هشدار داده است که در صورت بروز آشوب داخلی، این نیروگاه نیز میتواند هدف خرابکاری یا حملهای با هدف ایجاد بحران سیاسی قرار گیرد. نیروگاه بوشهر تنها نیروگاه هستهای تجاری ایران است و سوخت آن در روسیه تولید میشود.
دیوید آلبرایت هشدار داده است که اگر در این نیروگاه حادثهای جدی رخ دهد، آلودگی احتمالی میتواند ظرف ۱۲ تا ۱۵ ساعت به کشورهای امارات متحده عربی، عربستان سعودی و عمان منتقل شود و پیامدهای منطقهای گستردهای بهدنبال داشته باشد.
در مجموع، به نوشته آسوشیتدپرس، بحران کنونی ایران تنها یک چالش داخلی یا سیاسی نیست، بلکه به مسئلهای چندلایه با ابعاد امنیتی، هستهای و بینالمللی تبدیل شده است؛ بحرانی که در صورت تشدید بیثباتی، میتواند پیامدهایی غیرقابل پیشبینی برای منطقه و جهان به همراه داشته باشد.
