در تحولی کمسابقه که همزمان با اوجگیری اعتراضات سراسری در ایران رخ داده، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا مجموعهای از تهدیدهای اقتصادی، سیاسی و نظامی را علیه جمهوری اسلامی مطرح کرده و تأکید کرده است که واشینگتن «همه گزینهها» را روی میز نگه میدارد. رئیسجمهور آمریکا روز دوشنبه اعلام کرد هر کشوری که با جمهوری اسلامی ایران تجارت کند، مشمول تعرفه ۲۵درصدی بر تمامی مبادلات تجاری خود با ایالات متحده خواهد شد. ترامپ این تصمیم را «نهایی و لازمالاجرا» خواند و آن را از طریق شبکه اجتماعی تروتسوشال اعلام کرد؛ اقدامی که بهسرعت بهعنوان تشدید فشار حداکثری اقتصادی و ارسال پیامی بازدارنده به شرکای تجاری تهران تفسیر شد.
این موضعگیری در شرایطی بیان میشود که اعتراضات سراسری در ایران روز دوشنبه وارد شانزدهمین روز خود شد و با وجود سرکوب خونین و قطع چندروزه ارتباطات، ویدئوهای محدود اما تکاندهنده از ادامه حضور گسترده معترضان در خیابانها حکایت دارد. بنا بر گزارش نهادهای پایش اینترنت، قطع تقریباً کامل اینترنت سراسری در ایران بیش از ۹۶ ساعت ادامه یافته و وارد پنجمین روز شده است. همزمان گزارشها از استفاده از گلوله جنگی علیه معترضان و افزایش شمار کشتهشدگان، زخمیها و بازداشتشدگان خبر میدهد. در چنین فضایی، کاخ سفید میگوید رئیسجمهور آمریکا تحولات ایران را «بهدقت» زیر نظر دارد و در حال بررسی «مجموعهای از گزینههای قدرتمند» است.
در همین چارچوب، تامی پیگت، قائممقام سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، روز دوشنبه در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز تصریح کرد که وضعیت کنونی «نتیجه اقداماتی است که خود رژیم برای خودش رقم زده است». او تأکید کرد واشینگتن مسئولیت رخدادهای جاری را متوجه حاکمیت تهران میداند و در حال ارزیابی گزینههایی است که میتواند دامنهای فراتر از فشارهای دیپلماتیک داشته باشد.
همزمان، کاخ سفید صراحتاً اعلام کرده است که گزینه اقدام نظامی نیز از دایره بررسیها خارج نیست. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، روز دوشنبه گفت یکی از ویژگیهای رئیسجمهور ترامپ این است که «همواره همه گزینهها را روی میز نگه میدارد» و افزود «حملات هوایی یکی از گزینههای متعدد و جدی در اختیار فرمانده کل قواست». او در عین حال تأکید کرد که دیپلماسی همواره نخستین گزینه بوده، اما رئیسجمهور نشان داده است اگر لازم بداند، بدون تردید از گزینه نظامی استفاده خواهد کرد؛ واقعیتی که به گفته او «هیچکس آن را بهتر از ایران نمیداند».
ترامپ یک روز پیشتر نیز در گفتوگو با خبرنگاران، در واکنش به گزارشها درباره کشتهشدن معترضان، گفته بود جمهوری اسلامی «فقط از طریق خشونت حکومت میکند» و حتی تردید کرده بود که بتوان رهبران آن را «رهبر» نامید. او که در هواپیمای ایرفورسوان صحبت میکرد، تأکید کرد گزارشهای ساعتی از ایران دریافت میکند و افزود: «به نظر میرسد افرادی کشته شدهاند که نباید کشته میشدند. ما این موضوع را بسیار جدی بررسی میکنیم. ارتش هم در حال بررسی است و ما گزینههای بسیار قوی را مدنظر داریم. تصمیمگیری خواهیم کرد».
در کنار این اظهارات، کاخ سفید از تماسهایی خبر داده که نشان میدهد کانالهای ارتباطی پنهان میان تهران و واشینگتن فعال شده است. به گفته سخنگوی کاخ سفید، یکی از مقامهای ایرانی برای هماهنگی دیدار با مقامهای دولت ترامپ با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا تماس گرفته و در این تماس «لحنی کاملاً متفاوت با مواضع علنی تهران» داشته است. ترامپ نیز گفته است رهبران جمهوری اسلامی در روزهای اخیر برای مذاکره تماس گرفتهاند، اما تأکید کرده با توجه به آنچه در ایران میگذرد، پیش از هر مذاکرهای «باید اقدام عملی» انجام شود.
همزمان با این تحولات، بحث کمک به بازگرداندن دسترسی مردم ایران به اینترنت نیز مطرح شده است. سخنگوی کاخ سفید تأیید کرد که ترامپ درباره استفاده از توان شرکت اسپیسایکس برای کمک به دسترسی اینترنتی مردم ایران با ایلان ماسک گفتوگو کرده است. ترامپ در پاسخ به پرسشی در اینباره گفت ماسک «در این کار بسیار توانمند است» و افزود که ممکن است بلافاصله درباره این موضوع با او تماس بگیرد.
در بعد سیاسی اپوزیسیون، شاهزاده رضا پهلوی اعلام کرده است که در جریان اعتراضات سراسری ایران، بهطور مستقیم با دولت دونالد ترامپ در ارتباط است. او در گفتوگو با شبکه سیبیاس، اعتراضات را «جنگ میان مردم و حکومت» توصیف کرد و گفت معترضان انتظار دارند ایالات متحده زودتر وارد عمل شود تا از کشتهشدن افراد بیشتری جلوگیری شود. به گفته او، مردم ایران میدانند که ترامپ «بایدن یا اوباما نیست» و به همین دلیل انتظارات بالاتری از او دارند.
شاهزاده رضا پهلوی همچنین تأکید کرد مردم ایران خواهان روابط دوستانه با آمریکا و دیگر کشورهای جهان هستند و افزود جمهوری اسلامی «بهزودی پاسخ خواهد گرفت». او با بازنشر مواضع سناتور لیندزی گراهام در شبکه ایکس، ترامپ را «مرد عمل و مرد صلح» خواند و نوشت اکنون «زمان اقدام» است. به گفته او، مردم ایران به حضور نظامی زمینی نیاز ندارند و آنچه لازم است «اقدام رهبر جهان آزاد» برای حمایت فوری از معترضان است؛ اقدامی که به باور او میتواند جان هزاران نفر را نجات دهد و صلحی پایدار برای منطقه به ارمغان آورد.
در سوی دیگر، مقامهای جمهوری اسلامی نیز از ادامه تماسها سخن گفتهاند. عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در مصاحبهای اعلام کرد ارتباطش با فرستاده ویژه ترامپ پیش و پس از اعتراضات ادامه داشته و «ایدههایی روی میز» در حال بررسی است. او مدعی شد تهران آماده مذاکره «بدون تهدید یا دیکته» است، هرچند همزمان نسبت به آمادگی آمریکا برای مذاکرات «منصفانه» ابراز تردید کرد. پیشتر نیز وبسایت اکسیوس به نقل از منابعی گزارش داده بود که هدف تماسهای اخیر تهران، تلاش برای کاهش تنش یا خرید زمان پیش از هر اقدام احتمالی واشینگتن بوده است.
در مجموع، مجموعه تهدیدهای اقتصادی نظیر تعرفه ۲۵درصدی، اظهارات صریح درباره گزینههای نظامی از جمله حملات هوایی، تماسهای پشتپرده دیپلماتیک، تلاش برای بازگرداندن اینترنت و همزمانی همه اینها با تداوم اعتراضات و تشدید سرکوب در ایران، تصویری از ورود پرونده ایران به مرحلهای حساس و چندوجهی ارائه میدهد. مرحلهای که در آن، به گفته خود رئیسجمهور آمریکا، جمهوری اسلامی در حال عبور از «خط قرمز» است و واشینگتن آماده است در صورت لزوم، از فشارهای اقتصادی تا اقدامات قاطعتر، تصمیمهای سرنوشتساز اتخاذ کند.
