در حالی که انتقاد روز گذشته مسعود پزشکیان از نحوه پرداخت یارانه بنزین خبرساز شده، همزمان ویدئویی از صحبتهای رئیس دولت چهاردهم درباره قیمت سوخت در زمان برگزاری مناظرات انتخاباتی در شبکههای اجتماعی بحث برانگیز شده و خشم شهروندان را برانگیخت.
مسعود پزشکیان روز سه شنبه ۶ شهریور در حاشیه مراسم معارفه عراقچی به عنوان وزیر خارجه در سخنانی گفت: هیچ منطقی وجود ندارد که بنزین را با دلار آزاد بخریم و با سوبسید به مردم بفروشیم. باید دید این دیدگاه مورد قبول دانشمندان است یا خیر؟ آیا علم اقتصاد و دانشمندان این موضوع را قبول میکنند؟ اقتصاددانان باید به این سیاستهای نادرست اعتراض کنند. زمانی که پول گندم، نهاده و حقوق بازنشسته را نداریم، بنزین را دلاری ۵۰ تومان میخریم و ۱۰ تومان میفروشیم. هر انسان دغدغهمندی این نوع سیاست را نمیپذیرد.
مسعود پزشکیان ۱۱ تیر گفته بود: «از من در رسانهها پخش کردهاند که ما بنزین را گران میکنیم، در حالی که اینطور نیست. بدون رضایت مردم هیچ اقدامی نخواهم کرد و این را قاطع اعلام میکنم.»
به نظر میرسد صحبتهای رییسجمهوراسلامی درباره روند «غیرمنطقی» مصرف سوخت در ایران را باید به عنوان یک سیگنال تصمیم احتمالی برای گرانی بنزین تلفی کرد.
اظهارات مسعود پزشکیان به معنی لزوم افزایش قیمت بنزین است؛ موضوعی که در آبان ۱۳۹۸ نیز اتفاق افتاد و منجر به اعتراضات گسترده مردمی و سرکوب خونین این اعتراضات توسط جمهوری اسلامی شد.
هماکنون قیمت بنزین فوب خلیج فارس بالای ۵۵ سنت (۳۳ هزار تومان) است؛ در حالی که بنزین سهمیهای در ایران ۱۵۰۰ تومان و بنزین غیرسهمیهای سه هزار تومان فروخته میشود.
اگرچه مقامات جمهوری اسلامی طی دو سال گذشته از واردات بنزین خبر دادهاند، اما هیچ آمار رسمی درباره حجم واردات و قیمت آن وجود ندارد.
با این حال مسعود پزشکیان پس از پیروزی در انتخابات در بخشی از گفتوگو با وبسایت دفتر رهبر جمهوری اسلامی، به وجود ناترازی انرژی در کشور اشاره کرده و گفته بود: «در حال حاضر برای خرید بنزین، هشت میلیارد دلار پول پرداخت میشود. یعنی بنزین را حدود ۳۰ یا ۴۰ هزار تومان میخریم، بعد ۱۵۰۰ تومان میفروشیم. خب تا کجا میتوانیم این کار را بکنیم؟»
تولید روزانه بنزین ایران در سال گذشته حدود ۱۱۱ میلیون لیتر و مصرف آن ۱۱۵ میلیون لیتر بود.
مقامات جمهوری اسلامی میگویند هماکنون مصرف روزانه بنزین به ۱۴۰ میلیون لیتر اوج گرفته که به نظر میرسد علت اصلی آن سفرها برای شرکت در مراسم مذهبی اربعین باشد.
پیش از آن آخرین اظهارات مقامات نفتی نشان میداد مصرف بنزین کشور در هفتههای گذشته ۱۱۸ میلیون لیتر بوده است.
اظهارات پزشکیان درباره لزوم بالا رفتن قیمت بنزین در حالی است که وزیر نفت او اول شهریورماه اعلام کرده بود هماکنون هرگز راهکارهای قیمتی برای رفع ناترازی بنزین مدنظر نیست.
خود مسعود پزشکیان نیز در نخستین مناظره دور دوم انتخابات ریاستجمهوری در برابر سعید جلیلی درباره اخباری مبنی بر احتمال افزایش قیمت بنزین در صورت پیروزی او گفته بود: «بنزین را بدون رضایت مردم گران نخواهم کرد و این را قاطع اعلام میکنم.»
در این میان، محمدرضا باهنر، نماینده ادوار مجلس و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام اخیرا گفته بود اگر ناترازی بنزین به این صورت ادامه یابد، احتمال افزایش قیمت آن به ۵۰ هزار تومان وجود دارد.
برخی رسانههای ایران نیز قیمت بنزین وارداتی را ۹۰ سنت عنوان کردهاند که هر دو رقم بالاتر از قیمت معمول بنزین در فوب خلیج فارس است و مشخص نیست در صورت صحت این ارقام، چرا ایران بنزین را با این قیمت گزاف خریداری میکند.
پزشکیان روز سهشنبه ۶ شهریور در یک سخنرانی گفت باید اقتصاددانهای ایران قدم پیش گذاشته و نسبت به سیاستهای نادرستی که اجرا میشود اعتراض کنند؛ چرا که قیمت پایین بنزین با علم اقتصاد سازگاری ندارد.
مسعود پزشکیان بدون اشاره به اینکه طی سه سال گذشته هیچ پالایشگاه جدیدی در کشور راهاندازی نشده و پالایشگاههای موجود هنوز هم یک چهارم نفت دریافتی را به محصولات کمارزشی مانند قیر و مازوت تبدیل میکنند، گفته است کارشناسان باید به قیمت پایین بنزین در کشور اعتراض کنند، اما اعتراض نمیکنند.
این سخنان که استقبال طرفداران دولت چهاردهم را در شبکههای اجتماعی به همراه داشت، با انتقاد شمار زیادی از کاربران شبکههای اجتماعی نیز مواجه شد. منتقدین این سخنان با اشاره به کمکهای کلان جمهوری اسلامی به گروههای نیابتیاش در خاورمیانه، معافیت نهادهای وابسته به رهبر جمهوری اسلامی از پرداخت مالیات و نیز فساد گسترده در حکومت، خواستار آن شدند که حکومت به جای افزایش قیمت بنزین که فشار اقتصادی زیادی را بر مزدبگیران، از جمله کارگران وارد خواهد کرد، اقداماتی را به زیان آنان انجام ندهد.
در حال حاضر، حدقل دستمزد کارگران مشمول قانون کار، متاهل و دارای فرزند حدود ۱۱ میلیون تومان است ولی به گفته شماری از تشکلهای مستقل کارگران و بازنشستگان در ایران و نیز برخی از تشکلهای رسمی صنفی، هزینه زندگی ماهانه در شهرها بیش از ۳۰ میلیون تومان در ماه است.
سیامک فرید، فعال سیاسی، در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «پزشکیان زمزمه گران کردن بنزین را آغاز کرد، کاری که رئیسی جرات اش را نداشت، گران شدن بنزین روی قیمت همه چیز تاثیر می گذارد و وقتی حقوقها به ریال است و قیمت اجناس به دلار عملا مردم در بن بست قرار می گیرند…»
اعظم بهرامی، پژوهشگر و فعال حقوق زنان و محیط زیست، نیز نوشت: «یک نکته مهم که در صحبتهای پزشکیان است اینکه هیچ علم اقتصاد و دانشمندان به شما نمیگوید آنکه باید برای بنزین نرخ شما را بپردازد همان است که گندم و دارو و اقلام اساسی دیگر را هم باید بخرد! همان باز نشسته ای که شما حقوقش را ندادید چطور پول بنزین فلان قدر را بدهد!»
همچنین احسان بداغی، روزنامهنگار، نوشت که «دولت باید قدرت خرید جامعه را هم به همان سطح نزدیک کند» و «واردات و قیمت خودرو در کشور آزاد شود.»
به نوشته او، «غیر از این، عرضه بنزین به قیمت آزاد، زدن جیب مردم است.»
در همین رابطه وحید شقاقیشهری، اقتصاددان، روز سهشنبه در گفتوگو با وبسایت «جماران» تاکید کرد که «هر گونه جراحی اقتصادی نیازمند زمانشناسی، موقعیتشناسی و برآورد الزامات آن است.»
او افزود: «درحال حاضر که ۷ سال پی درپی، تورم بالای ۴۰ درصدی به مردم، بالاخص دهکهای میانی به پایین تحمیل شده و قدرت خرید مردم به شدت سقوط کرده است، از طرف دیگر به دلیل عدم رشد اقتصادی مولد، بخش زیادی از مردم در مشاغل پایین دستی همچون رانندگی در اسنپ کسب درآمد دارند، به هیچ عنوان در این شرایط اقتصادی اقدام به جراحی اقتصادی نباید کرد.»
شقاقیشهری، اقتصاددان، در ارتباط با سخنان مسعود پزشکیان در مورد بهای بنزین اشاره کرد: «مسائل اقتصادی هیچوقت تک بُعدی نیستند و ساده سازی مسائل پیچیده اقتصادی، قابلیت حل مسائل کشور را فراهم نمی کند و بر معضل و نگرانی ها در جامعه میافزاید.»
وی اضافه کرد: باید متغیرهای کلیدی نظیر «متغیر قیمت بنزین در جهان و همسایگان و تفاوت آن با قیمت داخل»، «کیفیت خودروهای داخلی و میزان مصرف سوخت خودروها»، «دستمزد پرداختی به مردم»، «میزان بالای اشتغال اثرپذیر از قیمت بنزین طی سالهای اخیر نظیر افراد شاغل در اسنپ»، «سهم خانوارهای برخوردار از خودرو و میزان مصرف بنزین آنها»، «تضعیف شدید قدرت خرید ایرانیان» و «توزیع عادلانه یارانه انرژی» مدنظر قرار بگیرد.
به گفته این اقتصاددان، «بدون در نظر گرفتن این متغیرها، راهکار افزایش قیمت بنزین به نتیجه نخواهد رسید و علاوه بر اینکه دل نگرانیها در جامعه را خواهد افزود، قابلیت دفاع علمی نیز نخواهد داشت.»
وحید شقاقیشهری اضافه کرد: «دستمزد پرداختی در ایران در مقایسه با کشورهای همسایه بسیار ناچیز است. کیفیت خودروهای تولیدی داخل پایین بوده و پرمصرف هستند. حدود ۵۰ درصد خانوارهای ایرانی از خودرو بهره مند نیستند و بخشی از خانوارهای ایرانی چندین خودرو با توجه به بُعد خانوار دارند. علاوه بر اینها، موانع تعرفه ای سنگین و غیرتعرفه ای برای واردات خودرو وضع شده و اجازه دسترسی به خودروهای کم مصرف خارجی به راحتی مقدور نیست.»
او اشاره کرد که «قیمت بنزین به صورت مستقیم روی قیمت تمام کالاها و خدمات اثرگذار است» و هشدار داد که «یک حرکت اشتباه همانند دومینو خطاهای پی درپی ایجاد خواهد کرد.»
افزایش قیمت بنزین در دوره ریاست جمهوری حسن روحانی در آبان ۹۸ اعتراضات گستردهای را در ایران به همراه داشت. جمهوری اسلامی در واکنش به این اعتراضات گسترده، اقدام به سرکوب معترضان کرد.
پیشتر حشمتالله فلاحتپیشه، نماینده سابق مجلس شورای اسلامی، روز هشتم مرداد به روزنامه «شرق» گفته بود: «آقای پزشکیان باید بداند هرگونه گرانسازی و افزایش مالیات به ویژه گرانسازی کالایی مثل بنزین یک پوست خربزه زیر پای او است.»
او اشاره کرده بود: «باید به جای اینکه گرانسازی شود، بودجه را سر و سامان دهند. با این کار به میزانی ثروت ایجاد میشود که دولت پزشکیان میتواند اولین دولتی شود که بودجه آن فشار اقتصادی را بر مردم زیاد نکند، بلکه کم کند.»
این نماینده سابق مجلس خواستار آن شده بود که «از بودجه کشور اشرافیتزدایی» شود.
اظهارات پزشکیان در حالی است که از آبان ۱۳۹۸ تاکنون، هر دلار آمریکا از ۱۱ هزار تومان به ۶۰ هزار تومان اوج گرفته و اختلاف چشمگیر کنونی قیمت بنزین در ایران و بازارهای جهانی امری بدیهی است.
از طرفی سقوط ارزش ریال نتیجه سیاستهای اقتصادی جمهوری اسلامی از جمله ناکارآمدی سیستم، عدم توسعه پالایشگاههای جدید و نوسازی پالایشگاههای قدیمی، همچنین قرار گرفتن جمهوری اسلامی در معرض تحریمهای غرب بوده است؛ به عبارتی، کسری بنزین و اختلاف قیمت آن با خارج در حیطه اراده مردم نبوده است.
همچنین طی سالهای گذشته، سالانه حدود یک میلیون خودرو تولید داخل با مصرف سوخت بالا وارد بازار شده است و دولت میتوانست به جای آن خودروی باکیفیت با راندمان بالا یا خودروی برقی از خارج وارد کند، اما بعد از سالها ممنوعیت واردات خودرو، تنها از سال گذشته واردات محدود خودروی عمدتا چینی به کشور آغاز شده است.
