در آستانهی سفر ابراهیم رئیسی به چین، وی با انتشار یادداشتی در روزنامهی چینی مردم، با لحنی کنایهآمیز و متوقعانه عنوان کرده است که دوستان قدیمی بهترین شریکان برای آینده روشن هستند.
رئیسی در این یادداشت ضمن ابراز خشنودی از دعوت رسمی شی جی پینگ رئیس جمهوری خلق چین، و دیدار با دولتمردان و صاحبان اندیشه و کسب و کار چین، تاکید کرده است که وی به نمایندگی از ملت ایران، آرزوی مستحکمتر شدن رابطهی بین ایران و چین را دارد.
وی همچنین با اشاره به رابطهی دیرپای چین و ایران و در زمینههای مختلف، خواستار آن شده است که دو کشور یکدیگر را به صورت مستقیم بشناسند و نه توسط طرفهای ثالث بلکه شناخت مستقیم از یکدیگر را تجربه کنند.
مشخص نیست که ابراهیم رئیسی بر اساس چه معیاری چنین ادعایی را مطرح کرده است. رابطهی جمهوری اسلامی ایران و چین همواره رابطهای مستقیم بوده و چه توسط دولت و چه توسط مردم همواره این رابطه به صورت مستقیم برقرار شده است.
رئیسی همچنین در این یادداشت خواستار آن شده است که کشورها برنامهی ارتباطی خود را بر اساس منافع متقابل تعریف کنند و از سیاسی شدن این رابطه جلوگیری کنند.
واقعیتی که نویسندهی یادداشت ابراهیم رئیسی به آن توجه نکرده است این است که اساسا رابطه ی بین دو کشور یک رابطهی سیاسی است و یک رابطهی دوستانه و صمیمانه نیست که با اتکا بر اینکه باید دو کشور رفیق روزهای سخت هم باشند، ادامه پیدا کند. ربطهی سیاسی بر اساس منافع مشترک شکل میگیرد و اگر یکی از کشورها در این رابطهی تجاری این تصور را پیدا کند که این رابطه دارای منافع تصریح شدهی متقابل نیست، رابطهی تجاری قطع میشود و رابطهی بازرگانی با دیگر کشورها را نمیتوان بر اساس گویهها و گزارههای احساسی و عاطفی پیش برد.
بسیاری از تحلیلگران مدت هاست که هشدار می دهند که اگر جمهوری اسلامی ایران برای کاهش مشکلات تحریم و همچنین رفع مشکل FATF ، که یک مشکل و چالش جدی برای جمهوری اسلامی ایران است اقدام نکند حتی متحدان ایران مانند چین، حتی اگر هم بخواهند قادر به ادامهی روابط تجاری با ایران نخواهند بود. با این حال مقامهای جمهوری اسلامی با خوش خیالی به رابطهی جاری نیمبند با چین خشنود بودند و تصور نمی کردند که روزی برسد که حتی با چین هم نتوانند رابطهی بازرگانی درستی برقرار کنند. برخی تحلیلگران با اشاره به نقش تیم ظریف در توسعهی توافق ۲۵ ساله با چین،تاکید دارند که تیم دیپلماسی ابراهیم رئیسی حتی توان نگهداری نگهداری آن را هم نداشت. ملائک سفیر سابق چین در ایران و کارشناس تحلیلگر مسائل بینالمللی در این خصوص تاکید کرده است که چین تنها در یک یا دو مورد به صورت مستقیم سرمایهگذاری کرده و واحد پول چینی را به واحد پول ایران و سپس کالای قابل سرمایهگذاری در ایران تبدیل کرده است که میتواند سرمایهگذاری در ایران محسوب شود. وی همچنین تاکید کرده است که چینیها بارهای دیگری هم پول چینی و لوازم ساختمانی برای توسعهی فعالیت های سرمایهگذاری وارد کشور کردهاند، اما به دلیل کارشکنیهای مرسوم و متداول طرف ایران چینیها این پروژهها رها کرده و رفتهاند.
کارشناسان تاکید دارند که طرف سرمایهگذار خارجی باید بتواند پول و سرمایهاش را از کشور میزبان سرمایهگذاری ببرد، اما جمهوری اسلامی ایران هم از نظر قوانین بانکی و بازرگانی، هم به خاطر تحریمها و هم به دلیل قوانین دست و پاگیر فرصت هیچگونه سرمایهگذاری واقعی را برای سرمایهگذاران خارجی ایجاد نمیکند.
