گرچه در روزهای اخیر و با ارائهی پیشنهاد جدید اروپا در خصوص برجام به نظر میرسد که امیدواریها دربارهی بازگشت ایران و آمریکا به تعهدات هستهای و برجام افزایش یافته است، اما جمهوری اسلامی ایران هنوز پاسخ روشنی در این خصوص نداده است.
امریکا بلافاصله پس از ارائهی پیشنهاد توسط اروپا، آمادگی خود را برای اجرای آن اعلام کرد، اما به نظر میرسد که ایران نه تنها آمادگی برای پاسخگویی ندارد، بلکه اعلام کرده است که تا قبل از بررسی کامل متن پیشنهادی در این باره پاسخی نخواهد داد. در همان حل دیگر طرفهای مذاکرهکننده و کارشناسان آنها تاکید کردهاند که این پیشنویس، پاسخ تفصیلی نخواهد داشت و دیگر نیازی به ادامهی مذاکرات نیست، بلکه ایران و امریکا باید به آن پاسخ بله یا خیر بدهند و پیشنویس به گونهای است که نمیتوان برای آن مذاکرات جدیدی درخواست کرد یا آنکه مواردی را به آن افزود.
اما ایران همچنان بر بررسی متن پیشنهادی تاکید دارد و برخی مقامها در ایران گفتهآند که ایران تا به طور کامل متن پیشنهادی را بررسی نکند، پاسخی نخواهد داد.
برخی گزارشها حاکی از این است که بلافاصله پس از بازگشت هیئت مذاکرهکننده ایران از وین، فرآیند بررسی ایدههای طرح شده از سوی هماهنگکننده اتحادیه اروپایی در سطح کارشناسی آغاز شده و همچنان ادامه دارد.
با این حال همین گزارشها تاکید دارند که هنوز هیچ جلسهای در سطح عالی برای بررسی ایدههای هماهنگکننده اتحادیه اروپایی در تهران تشکیل نشده است. بنا بر گمانهزنیها در صورت موافقت پایتختها با طرح پیشنهادی اروپا، وزرای خارجهی کشورها برای تصمیمگیری نهایی و امضای توافق در وین جمع خواهند شد.
در این میان محمد مرندی مشاور هیات مذاکره کننده هسته ای در گفتگویی مدعی شد متنی که الان وجود دارد نتیجه ماه ها مذاکره و فشار مذاکره کنندگان ایرانی با استفاده از منطق و ابزار و اهرم های فشار کشور است و تفاوت های بسیاری با گذشته دارد. در این دور ایران توانست امتیازات بسیاری را چه در مذاکرات وین در اواخر سال گذشته و چه در دوران پس از آن بگیرد.وی افزود در هر حال، پرونده اتهامات دروغین علیه ایران در آژانس باید حل شود. پرونده اتهامات بی اساسی که شورای حکام با فشار حکومت های غربی به ایران مطرح می کند، باید کاملا حل بشود تا بتوان توافق هستهای را احیا کرد در همین رابطه و در اخرین پیشنهاد اروپا برای حل بهانه ایران برای انجام توافق و تلاش برای شکستن بن بست در مذاکرات بر سر احیای توافق هسته ای ایران، امتیاز جدیدی را به تهران پیشنهاد کرده اند که هدف آن پایان دادن سریع به تحقیقات سازمان ملل درباره فعالیت های هسته ای گذشته جمهوری اسلامی است. در این پیش نویس اتحادیه اروپا، ایران با پرداختن به نگرانیهای آژانس قبل از اجرایی شدن توافق موافقت میکند و میگوید انتظار میرود ایران به سؤالات آژانس با هدف شفافسازی پاسخ دهد.در این پیشنهاد گفته شده که اگر تهران همکاری کند، ایالات متحده و سایر طرفهای گفتگو از شورای حکم میخواهند که تحقیقات را کنار بگذارند.
اگر همه طرفهای توافق، یعنی آمریکا، ایران، آلمان، فرانسه، انگلیس، روسیه و چین با متن پیشنهادی موافقت کنند، آژانس بینالمللی انرژی اتمی را در شرایط دشواری قرار میدهد و اجرای توافق تا حد زیادی متکی بر ارزیابی این نهاد از همکاری تهران می شود. با این حال برای انجام این توافق برای ایران یک ضربالا جل سه روز تعیین شده و ایران تا ۱۵ آگوست باید پاسخ خود را دربارهی طرح پیشنهادی اروپا تصمیمگیری و آن را اعلام کند.
اما کارشکنیهای روسیه همچنان ادامه دارد. در کشاکش نگرانیها برای امضای برجام، اولیانوف وزیر امور خارجه روسیه اعلام کرد که برجام تنها در صورتی قابل اجراست که منافع تمامی طرفهای درگیر در مذاکرات تامین شود. این سخنان به گفتهی کارشناسان به این معنی است که روسیه همچنان پروندهی هستهای خود را وجهالمصالحهی خود قرار داده و با گروگانگیری از پروندهی هستهای ایران همچنان اصرار دارد که از طریق پروندهی هستهای ایران و ایجاد تاخیر در توافق منافع خود را دنبال کند.
به گفتهی کارشناسان دلیل عدم امضای برجام در سال گذشته، تعلل روسیه در به نتیجه رساندن مذاکرات بود که با وقوع حمله به اوکراین، موضوع توافق هستهای به موضوعی دور از دسترس برای توافق تبدیل شد. برخی از مسئولین و دستاندرکاران در داخل ایران نیز با وجود وابستگی به دولت ابراهیم رئیسی صراحتا از کارشکنیهای روسیه برای به نتیجه رسیدن مذاکرات صحبت کردند. حالا هم همچنان به نظر میرسد که پروندهی هستهای ایران گروگان بلندپروازیهای روسیه شده است و روسیه با کارشکنی در مسیر مذاکرات در تلاش است تا به جای منافع ایران از برجام منافع خود را در برجام تامین کند وبا رفع تحریمهای روسیه، مسیر را برای صادرات گاز روسیه به اروپا هموار سازد. در صورتی که تحریمهای امریکا علیه روسیه لغو نشود، گاز ایران هم قادر به جبران کاستیهای ناشی از عدم صادرات گاز روسیه به اروپا خواهد بود و هم آنکه گاز ایران به عنصری مهم در بازار اروپا و امریکا تبدیل خواهد کرد.
در حالی که نگرانیها از کارشکنیهای روسیه علیه برنامهی هستهای ایران همچنان ادامه دارد، ایوان نچایف، معاون سخنگوی وزارت خارجه روسیه نیز درخواست غرب برای تصویب طرح پیشنهادی اروپا در اسرع وقت را زودهنگام دانست و در عین حال ضمن ممکن دانستن دستیابی به نتیجه مثبت در مذاکرات وین، اظهار داشت هیچ طرح جایگزینی برای احیای برجام وجود ندارد. وی هر طرحی غیر از برجام را با تصمیمهای شورای امنیت سازمان ملل در تناقض دانست.
وی تصریح کرد از دیدگاه مسکو، همه تناقضات در مذاکرات احیای توافق هستهای ایران قابل حل بوده و دستیابی به یک نتیجه مثبت، کاملا ممکن است.
به نظر میرسد تاکید روسیه بر اینکه ضرورتی برای پاسخگویی سریع به طرح پیشنهادی اروپا وجود ندارد، این است که روسیه تمایل جدی دارد که از این فاصله زمانی و فرصت برای پیشبرد اهداف خود استفاده کند.
به گفتهی کارشناسان مردم ایران گروگان بلندپروازیهای روسیه شدهاند و مقامهای جمهوری اسلامی ایران و تصمیمگیرندههای ایرانی نیز به نظر نمیرسد که ارادهای برای در اولویت قرار دادن منافع ملی ملت ایران در مقابل منافع روسیه داشته باشند، یا آنکه ضرورتی برای آن حس نمیکنند.
سر تیتر خبرها گام آخر احیا توافق برجام، پیشنهاد جدید اروپا و کارشکنی مجدد روسیه
