محسن امین زاده معاون وزیرخارجه دولت خاتمی در مصاحبه ای سیاست در مورد روسیه را مورد انتقاد قرار داد و ان را رابطه ای یکسویه خواند وی گفت روابط راهبردی میان ایران و روسیه به صورت جامع و فراگیر قابل تحقق نیست. روابط راهبردی به مقتضیات راهبردی نیاز دارد. روسیه شریک راهبردی ایران نیست. هرچند در زمینه صنایع نظامی که یک صنعت راهبردی است و همکاری های دو کشور ممکن و مفید بوده و هست اما در همین زمینه نیز روسیه با ملاحظاتی که نسبت به کشورهای غربی و حتی اسرائیل دارد؛ محدودیت هایی برای همکاری با ایران تعریف کرده و سقفی را در این زمینه رعایت می کند و نه تنها حاضر به تولید مشترک سلاح های راهبردی نیست بلکه حتی حاضر به فروش بخشی از تسلیحات راهبردی نیز به ایران نیست.
وی افزود سیاست خارجی روسیه در مناسبات با ایران غالبا فرصت طلبانه است. در موارد حساس روسیه از روابط با ایران به عنوان یک کاتالیزور یا یک وسیله معامله برای گسترش روابط خود با کشورهای غربی استفاده کرده است و می کند. روسیه همواره علاقمند بوده است که واسطه ایران با جامعه جهانی باشد و در عین حال علاقمند بوده است که مناسبات ایران با جامعه جهانی گسترش نیابد و روابط بین المللی ایران تحت کنترل روسیه باشد. و البته بدیهی است که روسیه در پی حل مسائل ایران نیست بلکه در پی بهره برداری از انزوای ایران برای حل مسائل خودش با کشورهای دیگر است. روسیه مشتاق است که ایران منزوی باشد و بسیار مشتاق است که راه های روابط جهانی به روی ایران بسته شود و روسیه بتواند نقش واسطه و به ظاهر کمک کننده به ایران را در شرایط انزوای ایران ایفا کند. اما در عمل روسیه در شرایط تحریم ایران تقریبا هیچ اقدام مهمی برای کمک به ایران انجام نداده است. و عملا به شکلی فرصت طلبانه از انزوای ایران برای باج خواهی و رفع و رجوع مسائل خودش با سایر کشورها استفاده می کند. و عملا روسیه به رفع مشکلات بزرگ ایران با جامعه بین المللی، هیچ کمک مهمی نکرده است.
وی تاکید کرد ممکن است ایران و روسیه اشتیاقی برای منزوی شدن آمریکا داشته باشند اما در عمل نه روسیه قادر است کاری در جهت انزوای آمریکا بردارد و نه سیاست هایش کمکی به این موضوع می کند. برعکس این روسیه است که با سیاست های خودش منزوی تر می شود. اما روسیه در همین زمینه منزوی کردن آمریکا نیز با ایران تشریک مساعی نکرده است. روسیه از مناسباتش با ایران برای نزدیک شدن به کشورهای غربی از جمله آمریکا و اسرائیل استفاده کرده است و از این منظر خشنود است. یعنی از انزوای ایران برای کاهش انزوای خودش استفاده می کند، ولی در عین حال گره انزوای ایران را باز نمی کند و احتمالا اگر فرصتی بدست بیاورد گره انزوای ایران را کورتر هم می کند تا به خیال خودش ایران را به خودش وابسته تر هم بکند.
وی در مورد حمله روسیه به اوکراین و مواضع ایران گفت موضع رئیس جمهور ایران در واکنش به تهاجم روسیه به اوکراین بسیار بد بود. هیچ نسبتی با موضعگیری یک کشور مستقل و مقتدر دوست نزدیک روسیه را نیز نداشت. این شاید بدترین، منفعلانه ترین، و غیر ارزشی ترین موضعگیری تاریخ دیپلماسی ایران پس از انقلاب اسلامی باشد. استقلال واقعی و سیاست نه شرقی و نه غربی از ارکان سیاست خارجی انقلاب بوده و یک ارزش ملی است. موضعگیری ایران در تعارض با هویت سیاست خارجی انقلاب و در تعارض با ارزش های ذاتی یک سیاست خارجی مستقل و مقتدر بود.
وی گفت ایران باید موضعی اتخاذ می کرد که به روشنی سیاست خارجی مستقل و الهام گرفته از شعار انقلاب در زمینه سیاست خارجی یعنی نه شرقی و نه غربی را متجلی کند. مسلما در این چارچوب تجاوز روسیه و حمله نظامی این کشور به اوکراین مانند هر تجاوز مشابهی محکوم است و اگر ایران حمله را محکوم می کرد کار شایسته ای کرده بود. اما در دیپلماسی فاصله محکومیت صریح یک پدیده و حمایت صریح از یک پدیده طیف گسترده ای از ادبیات دیپلماتیک وجود دارد که حتی اگر دولت به هر دلیلی بنا داشت که در موضعی تاکتیکی صراحتا روسیه را محکوم نکند،حتما باید ادبیاتی به کار گرفته می شد که موضع ایران موضعی کاملا انفعالی و حقارت آمیز تلقی نشود.
موضع منفعلانه جمهوری اسلامی فقط از جنبه سیاسی و تبلیغاتی نیست بلکه انفعال باعث شد که توافق برجام با امریکا امضانشود و خسارت میلیاردی به کشور زده شود. موضع انفعالی رهبر جمهوری اسلامی در این زمینه نشان هراس از واکنشهای روسیه دارد . در عین حال روسیه مانع اصلی برای امضا بر جام شد.
سر تیتر خبرها سواستفاده روسیه و ضعف موضع گیری ایران
