به گزارش شبکه خبری سیانان، منابع اطلاعاتی غربی میگویند جمهوری اسلامی با وجود بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد، روند تجهیز مجدد برنامه موشکی خود را آغاز کرده و در این مسیر از همکاری چین بهره میبرد.
بر اساس این گزارش، ایران بهطور محسوسی در حال بازسازی توان موشکی خود است؛ اقدامی که تنها یک ماه پس از فعال شدن سازوکار موسوم به «بازگشت خودکار تحریمها» یا همان «اسنپبک» در شورای امنیت آغاز شده است. این تحریمها فروش سلاح و هرگونه فعالیت مرتبط با موشکهای بالستیک به ایران را ممنوع میکند.
منابع اطلاعاتی اروپایی به سیانان گفتهاند از پایان ماه سپتامبر تاکنون، چندین محموله بزرگ «سدیم پرکلرات» از چین وارد بندرعباس شده است؛ مادهای شیمیایی که پیشماده اصلی در تولید سوخت جامد موشکهای میانبرد ایران به شمار میرود. به گفته این منابع، از ۲۹ سپتامبر به بعد، دستکم دو هزار تُن از این ماده توسط ایران از شرکتهای چینی خریداری و منتقل شده است. این خریدها پس از جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل در ماه ژوئن انجام شده و بخشی از تلاش جمهوری اسلامی برای جبران ذخایر موشکی آسیبدیده تلقی میشود. چند شرکت و کشتی دخیل در این انتقال، هماکنون تحت تحریمهای ایالات متحده هستند.
به گزارش سیانان، این محمولهها درست پس از بازگشت تحریمهای شورای امنیت علیه تهران وارد ایران شدهاند؛ تحریمهایی که طبق مفاد برجام، در صورت نقض تعهدات هستهای ایران، بهصورت خودکار فعال میشوند. بر اساس این تحریمها، ایران مجاز به انجام هیچ فعالیتی در زمینه توسعه موشکهای بالستیکی که قابلیت حمل کلاهک هستهای دارند نیست و کشورهای عضو سازمان ملل نیز باید مانع ارسال مواد و تجهیزات مرتبط با چنین برنامههایی به ایران شوند.
چین و روسیه با بازگشت این تحریمها مخالفت کرده و آن را مانعی برای حل دیپلماتیک پرونده هستهای ایران دانستهاند. با این حال، به نوشته سیانان، سدیم پرکلرات اگرچه بهطور مشخص در فهرست مواد ممنوعه سازمان ملل ذکر نشده، اما مادهای است که مستقیماً برای تولید «آمونیوم پرکلرات» بهکار میرود؛ مادهای که از اجزای اصلی سوخت موشکهای بالستیک است. کارشناسان میگویند نبود اشاره صریح به این ترکیب در اسناد تحریم، ممکن است دست چین را برای ادامه صادرات آن باز بگذارد.
سیانان مسیر چندین کشتی باری را که طبق اطلاعات غربی حامل این محمولهها بودهاند، رهگیری کرده است. دادههای ردیابی نشان میدهد از اواخر آوریل تا کنون، این کشتیها چندین بار میان بنادر چین و ایران تردد کردهاند. بسیاری از آنها تحت مالکیت خطوط کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران فعالیت دارند. از جمله کشتی «باشت» که ۱۵ سپتامبر از بندر ژوهای در چین حرکت کرد و ۲۹ سپتامبر به بندرعباس رسید. کشتی دیگری به نام «برزین» نیز دوم اکتبر از گائولان به راه افتاد و در شانزدهم همان ماه وارد ایران شد. کشتی «الیانا» هم ۱۸ سپتامبر بندر چانگجیانگکو را ترک کرد و ۱۲ اکتبر در بندرعباس پهلو گرفت. کشتی «آرتاوند» نیز با خاموش کردن سیستم موقعیتیاب خود از بندر لیوهِنگ چین حرکت کرده و در ۱۲ اکتبر به ایران رسیده است.
به گزارش سیانان، هنوز روشن نیست دولت چین از جزئیات این محمولهها آگاهی داشته یا نه. سخنگوی وزارت خارجه چین در پاسخ به پرسش سیانان گفت از جزئیات آگاه نیست اما تأکید کرد پکن همواره بر اساس قوانین بینالمللی و مقررات داخلی خود، صادرات اقلام دوکاربردی را کنترل کرده و به راهحلهای سیاسی برای حل پرونده هستهای ایران پایبند است. او افزود چین تحریمها و فشارها را غیرسازنده میداند و بازگشت تحریمها را «عقبگردی جدی» در مسیر حل مسالمتآمیز بحران هستهای توصیف کرد.
بر اساس این گزارش، شدت گرفتن این ارسالها پس از جنگ ۱۲ روزه، زمانی که ارتش اسرائیل دستکم یکسوم از پرتابگرهای موشکهای بالستیک میانبرد ایران را هدف قرار داد، نشانهای از تلاش جمهوری اسلامی برای بازیابی سریع توان نظامیاش است.
جفری لوییس، مدیر پروژه منع گسترش تسلیحات شرق آسیا در مؤسسه مطالعات بینالمللی میدلبری، به سیانان گفته است: «ایران اکنون برای جایگزینی موشکهایی که در جنگ از دست داده و افزایش تولید، به حجم بسیار بیشتری از سدیم پرکلرات نیاز دارد. انتظار داریم ارسالهای بزرگتری به ایران انجام شود، همانطور که اسرائیل و آمریکا نیز برای جایگزینی سلاحها و مهمات مصرفشده تلاش میکنند.»
او افزود: «دو هزار تُن سدیم پرکلرات تنها برای ساخت حدود پانصد موشک کافی است. پیش از جنگ، ایران در نظر داشت ماهانه دویست موشک تولید کند و حالا باید هم آنچه در جنگ نابود شده و هم موشکهای مصرفشده را جایگزین کند.»
به گزارش شبکه خبری سیانان، چین مدتهاست یکی از متحدان اقتصادی و دیپلماتیک ایران محسوب میشود و با خرید نفت از این کشور، بخش عمدهای از صادرات انرژی جمهوری اسلامی را تأمین میکند. کارشناسان میگویند این تجارت از طریق شبکهای پیچیده از نفتکشها و پالایشگاههای خصوصی چینی انجام میشود که معمولاً از مسیر کشورهای واسطه عبور میکنند تا از شمول تحریمهای آمریکا در امان بمانند.
منابع امنیتی اروپایی همچنین میگویند شبکهای مشابه، شامل شرکتهای صوری و واسطههای ناشناس، برای انتقال سدیم پرکلرات به ایران بهکار گرفته شده است. برخی از این شرکتها پیشتر توسط ایالات متحده بهدلیل همکاری در تأمین مواد لازم برای برنامه موشکی سپاه پاسداران تحریم شدهاند.
در گزارشی دیگر از سیانان آمده است که ارسال این مواد از چین به ایران از ماه فوریه آغاز شده و در ماه مه، کشتی «حمونه» با هزار تُن سدیم پرکلرات بندر تایچانگ چین را ترک کرده و در اواسط ژوئن به بندرعباس رسیده است. این انتقال کمتر از یک ماه پس از انفجار مهیبی در بندرعباس صورت گرفت که گفته میشود در اثر همین ماده رخ داده و دهها کشته و زخمی برجای گذاشت.
به گفته کارشناسان، دور تازه انتقال این محمولهها – که بین ۱۰ تا ۱۲ سفر دریایی را شامل میشود – نشان میدهد چین و ایران حتی پس از بازگشت تحریمهای شورای امنیت نیز در همکاری نظامی و فنی خود تردید نکردهاند.
تونگ ژائو، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی در برنامه سیاست هستهای، به سیانان گفته است: «چین همراه با روسیه و ایران در نامهای مشترک به سازمان ملل، قانونی بودن بازگشت تحریمها را رد کرده است و از این رو خود را ملزم به اجرای آن نمیداند.» او تأکید میکند که صادرات سدیم پرکلرات در فهرست رسمی اقلام ممنوعه قرار ندارد. اما این در صورتیست که به لحاظ فنی در تولید سوخت جامد موشکها نقش مستقیم دارد و باید مشمول همان محدودیتها دانسته شود.
ژائو افزود: «پکن احتمالاً آگاه است که این صادرات بهطور غیرمستقیم از برنامه موشکی ایران حمایت میکند، اما آن را مسئلهای حاکمیتی تلقی میکند و بر حق خود برای تصمیمگیری مستقل در زمینه اقلامی که بهصراحت در تحریمها ذکر نشدهاند، پافشاری دارد.»
به نوشته سیانان، در حالی که ایران و چین این همکاری را ادامه میدهند، کارشناسان هشدار میدهند منطقه در وضعیتی ناپایدار قرار دارد؛ وقفهای کوتاه در خصومتها که هر دو طرف در آن بهسرعت در حال مسلح شدن مجدد هستند.
