وزارت خزانهداری ایالات متحده در تازهترین گزارش خود از شناسایی شبکهای عظیم از بانکداری سایهای مرتبط با جمهوری اسلامی ایران خبر داده است؛ شبکهای که بنا بر اعلام رسمی اداره اجرای جرایم مالی این وزارتخانه، موسوم به «فین سی ای ان» (FinCEN)، در سال ۲۰۲۴ حدود ۹ میلیارد دلار تراکنش مشکوک از طریق حسابهای بانکی کارگزاری در ایالات متحده انجام داده است.
این گزارش با عنوان «تحلیل روندهای مالی» (Financial Trend Analysis) منتشر شده و بخشی از کارزار «فشار حداکثری» دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، علیه جمهوری اسلامی محسوب میشود. هدف این کارزار، به گفته خزانهداری آمریکا، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و موشکهای قارهپیما، مقابله با توسعه دیگر تواناییهای نظامی، و قطع منابع مالی سپاه و گروههای نیابتی مورد حمایت تهران در منطقه است.
به گزارش «فین سی ای ان»، جمهوری اسلامی از شبکهای پیچیده و چندلایه شامل صرافیهای داخلی، شرکتهای صوری، واسطههای خارجی و نهادهای پوششی استفاده میکند تا ضمن دور زدن تحریمها، فروش غیرقانونی نفت و سایر کالاها را در خارج از کشور ادامه دهد، منابع مالی گروههای نیابتی خود را تأمین کند، و به برنامههای موشکی و نظامیاش بودجه برساند.
در این گزارش آمده است که شبکه بانکداری سایهای ایران در چند قاره گسترده است و بیشترین فعالیت آن از طریق امارات متحده عربی، هنگکنگ و سنگاپور انجام میشود. این شبکه متشکل از دهها شرکت پوششی و صوری است؛ شرکتهایی در ظاهر تجاری و قانونی، اما در عمل بخشی از ساختار مالی پنهانی جمهوری اسلامی برای پولشویی، قاچاق نفت و انتقال ارز به گروههای تحت حمایت تهران بهشمار میروند.
«فین سی ای ان» میگوید، شرکتهای صوری خارجی که تنها روی کاغذ وجود دارند و هیچ فعالیت اقتصادی واقعی ندارند، نقش کلیدی در این شبکه ایفا میکنند. این شرکتها در سال ۲۰۲۴ حدود پنج میلیارد دلار تراکنش انجام دادهاند. شرکتهای نفتی مرتبط با جمهوری اسلامی، عمدتاً مستقر در امارات و سنگاپور، نیز در همین سال حدود چهار میلیارد دلار جابهجایی مالی داشتهاند که بخشی از آن برای فروش غیرقانونی نفت بوده است. همچنین شرکتهایی که در حوزه فناوری فعالیت میکنند و احتمالاً در تأمین تجهیزات دارای محدودیت صادراتی برای برنامههای نظامی ایران نقش دارند، در سال گذشته بیش از ۴۱۳ میلیون دلار تراکنش مالی انجام دادهاند.
آندریا گاکی، مدیر اداره «فین سی ای ان»، در بیانیهای رسمی اعلام کرد: «شناسایی شریانهای مالی پیچیده و شبکههای پنهان ایران بخشی حیاتی از تلاشهای ما برای قطع منابع مالی برنامههای نظامی، تسلیحاتی و گروههای تروریستی وابسته به تهران است. با انتشار عمومی این تحلیل، امیدواریم نهادهای مالی جهان هوشیارتر عمل کنند و از سوءاستفاده جمهوری اسلامی از سیستم بانکی بینالمللی جلوگیری شود.»
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که تحلیل «فین سی ای ان» بر پایه اطلاعاتی است که پیش از اعلام رسمی کارزار فشار حداکثری جمعآوری شده و در تکمیل گزارشهای قبلی درباره قاچاق نفت، بانکداری سایهای و تلاشهای جمهوری اسلامی برای دستیابی به فناوریهای پیشرفته نظامی تنظیم شده است. این تحلیل شامل مطالعات موردی و نمودارهایی است که مسیرهای مالی، ساختار شرکتهای واسطه و چگونگی انتقال منابع از ایران به شرکتهای خارجی را به تصویر میکشد.
وزارت خزانهداری آمریکا تأکید کرده است که تهران با استفاده از شرکتهای واسطه در خارج از کشور، از جمله در خاورمیانه و شرق آسیا، میلیاردها دلار پول را برای تأمین مالی برنامههای خود جابهجا کرده و از نظام بانکی جهانی برای پنهانسازی منشأ این تراکنشها بهره میگیرد. این وزارتخانه هشدار داده که چنین فعالیتهایی ناقض تحریمهای بینالمللی است و اشخاص و شرکتهایی که آگاهانه یا ناآگاهانه با این شبکهها همکاری دارند، در معرض تحریمهای ثانویه قرار خواهند گرفت.
این گزارش در شرایطی منتشر شده است که دولت دونالد ترامپ از فوریه ۲۰۲۵ کارزار جدیدی برای تشدید فشار بر جمهوری اسلامی آغاز کرده است. به گفته تحلیلگران، انتشار گزارش تازه «فین سی ای ان» نهتنها بیانگر سطح بالای رصد مالی ایران از سوی آمریکا است، بلکه نشانهای از تمرکز جدید واشنگتن بر مقابله با جریانهای غیررسمی انتقال پول در خاورمیانه و آسیاست.
در پایان گزارش آمده است: «بانکداری سایهای ایران یکی از ابزارهای کلیدی حکومت تهران برای تداوم فعالیتهای بیثباتکننده در منطقه و فرار از تحریمهای بینالمللی است. مقابله مؤثر با این شبکهها، نیازمند همکاری و هوشیاری بیشتر بانکها، مؤسسات مالی و دولتها در سراسر جهان خواهد بود.»
به گفته «فین سی ای ان»، این تحلیل مفصلترین سند منتشرشده در سال جاری درباره فعالیتهای مالی پنهان جمهوری اسلامی است و مبنایی برای اقدامات تحریمی و نظارتی بعدی وزارت خزانهداری آمریکا علیه تهران بهشمار میرود.
