مسعود پزشکیان، رئیسجمهور جمهوری اسلامی، روز چهارشنبه دوم مهر در هشتادمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک سخنرانیای ایراد کرد که بیش از هر چیز بازتابی از روایتهای کلیشهای و تبلیغاتی جمهوری اسلامی بود و نه تلاشی واقعی برای ارائه چشمانداز یا راهکاری تازه جهت خروج ایران از انزوای بینالمللی. این سخنرانی شباهت زیادی به ادبیات همیشگی علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی داشت و تکرار همان مواضع سنتی حکومت در برابر فشارهای جهانی بود.
پزشکیان در آغاز سخنان خود شعار امسال سازمان ملل، «هشتاد سال و بیشتر برای صلح، توسعه و حقوق بشر» را یادآور شد و با استناد به آموزههای دینی و اخلاقی مدعی شد که جمهوری اسلامی بر پایه قاعده «آنچه بر خود نمیپسندی بر دیگران نیز مپسند» عمل میکند. این در حالی است که تاریخ معاصر جمهوری اسلامی با سرکوب خونین معترضان، بازداشتهای گسترده، شکنجه و اعدام مخالفان سیاسی شناخته میشود و هیچ نشانی از احترام به حقوق بشر در کارنامه این حکومت دیده نمیشود.
او بخش قابل توجهی از سخنرانی خود را به محکوم کردن آمریکا و اسرائیل اختصاص داد. پزشکیان حملات هوایی اخیر این دو کشور علیه مواضع جمهوری اسلامی را «خیانت بزرگ به دیپلماسی» نامید و با نمایش تصاویری مدعی شد که این حملات نهتنها جان فرماندهان و دانشمندان حکومت را گرفته بلکه به مرگ کودکان نیز منجر شده است. او هشدار داد که اگر چنین اقداماتی بدون پاسخ باقی بماند، به الگویی خطرناک برای دیگر قدرتها در جهان بدل خواهد شد. با این حال، در هیچ بخشی از سخنان او اشارهای به نقش جمهوری اسلامی در آغاز جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، شلیک موشکهای بالستیک به سمت شهرهای اسرائیلی و کشته شدن غیرنظامیان نشد.
در این سخنرانی پزشکیان همچنان بر ادعای قدیمی حکومت مبنی بر «عدم تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای» تاکید کرد و پای «فتوا»ی رهبر جمهوری اسلامی را به میان آورد. این ادعا در شرایطی مطرح شد که گزارشهای متعدد بینالمللی، از جمله ارزیابیهای آژانس انرژی اتمی و تصاویر ماهوارهای، نشان میدهد جمهوری اسلامی در حال بازسازی تاسیسات تخریبشده موشکی است و برای خرید تجهیزات کلیدی از چین تلاش میکند. این تجهیزات از جمله میکسرهای بزرگ تولید سوخت جامد، مستقیماً در خدمت توسعه موشکهای بالستیک قرار میگیرند؛ موشکهایی که قابلیت حمل کلاهک هستهای دارند.
پزشکیان همچنین اروپاییها را متهم به «بدعهدی» کرد و بازگشت احتمالی تحریمهای سازمان ملل از طریق فعال شدن مکانیسم ماشه را «غیرقانونی و فاقد مشروعیت» خواند. او مدعی شد که اروپا با دور زدن قوانین بینالمللی به نابودی برجام کمک کرده است.
اما واقعیت آن است که خود جمهوری اسلامی با نقض آشکار تعهدات هستهای، راه را برای فعال شدن مکانیسم ماشه هموار کرد. دیپلماتهای اروپایی بارها تأکید کردهاند که اگر تهران تعهدات مشخصی ارائه میکرد، این روند به تعویق میافتاد؛ موضوعی که حکومت ایران از پذیرش آن خودداری کرده است.
پزشکیان در ادامه، اسرائیل را به «نسلکشی در غزه» و «نقض تمامیت ارضی» در لبنان، سوریه، یمن و حتی قطر متهم کرد و در سخنانی که بیشتر جنبه تبلیغاتی داشت، از «طرح اسرائیل بزرگ» به عنوان نشانهای از ماهیت تجاوزکارانه تلآویو یاد کرد. او همچنین مدعی شد تنها راه صلح پایدار، «قدرت از طریق صلح» است و نه «صلح از طریق قدرت»؛ مفهومی که به شکل مستقیم در تضاد با سیاست خارجی دولت دونالد ترامپ تعریف شد. اما در این بخش هم پزشکیان عمداً از نقش جمهوری اسلامی در حمایت از گروههای نیابتی، مداخله در کشورهای منطقه و تداوم بیثباتی خاورمیانه سکوت کرد.
این سخنرانی در شرایطی ایراد شد که یک روز پیشتر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در همان مجمع، جمهوری اسلامی را «بزرگترین حامی تروریسم در جهان» خوانده بود. ترامپ تاکید کرد: «ایران هرگز نباید اجازه یابد خطرناکترین سلاح را در اختیار داشته باشد.» او با اشاره به عملیات موسوم به «چکش نیمهشب» اعلام کرد که آمریکا با بمباران تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی توان غنیسازی این کشور را «کاملاً نابود کرده» و هشدار داد در صورت ادامه سیاستهای تهدیدآمیز تهران، ضربات سختتری در راه خواهد بود.
همزمان با سخنرانی پزشکیان، بازار ایران شاهد سقوط بیشتر ارزش ریال بود و بهای دلار از مرز ۱۰۸ هزار تومان گذشت؛ نشانهای روشن از بحران اقتصادی و بیاعتمادی عمومی به آینده کشور.
در مجموع، سخنان پزشکیان در سازمان ملل نه ابتکار دیپلماتیکی داشت، نه راهحلی برای بحرانها ارائه میکرد، و نه نشانی از پذیرش مسئولیت در قبال واقعیتهای موجود داشت. او تنها همان خطوط کلیشهای حکومت را تکرار کرد: انکار تلاشهای هستهای، متهم کردن غرب و اسرائیل، دفاع از سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی، و وعده مقاومت. سخنرانیای که بیش از آنکه نشانهای از یک دولت مسئول و آیندهنگر باشد، بازتاب درماندگی و انزوای عمیق جمهوری اسلامی در صحنه جهانی بود.
