خبرگزاری رویترز به نقل از مقامات غربی، منابع امنیتی و برخی منابع مطلع ایرانی گزارش داد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کنترل خود را بر صنعت نفت ایران شدیدتر کرده و صادرات نیمی از آن را در دست گرفته است.
بر اساس این گزارش، که رویترز روز چهارشنبه ۲۸ آذر آن را با استناد به اظهارات بیش از «دوازده تن» از مقامهای غربی، منابع امنیتی و افراد مطلع در داخل ایران تهیه کرده است، سپاه پاسداران از طریق شرکتهای صوری و «ناوگان اشباح»، نفت تحریمشده را به صورت مخفیانه و عمدتاً به مقصد چین حمل میکند.
این گزارش تأکید میکند که با وجود تحریمهای سختگیرانه غرب که در سال ۲۰۱۸ توسط دولت وقت آمریکا در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ اعمال شد، ایران همچنان توانسته بیش از ۵۰ میلیارد دلار در سال از محل صادرات نفت درآمد کسب کند. این درآمدها اصلیترین منبع ارز خارجی و اتصالدهندهٔ اصلی کشور به اقتصاد جهانی به شمار میروند.
شش «منبع متخصص»، شامل مقامات غربی و کارشناسان امنیتی از جمله منابعی در ایران، به رویترز گفتهاند که تسلط سپاه پاسداران بر صادرات نفت ایران نسبت به سه سال پیش، با شیب تندی از ۲۰ درصد به ۵۰ درصد رسیده است. رویترز نام این منابع را به دلیل حساسیت موضوع منتشر نکرده است.
سه مورد از این تخمینها بر اساس اسناد اطلاعاتی درباره حملونقل نفت ایران بوده و سایر موارد از نظارت بر فعالیت کشتیها و شرکتهای مرتبط با سپاه پاسداران مشتق شدهاند. رویترز نتوانست میزان دقیق کنترل سپاه پاسداران را تعیین کند.
تسلط فزاینده سپاه بر صنعت نفت به نفوذ آن در تمام بخشهای اقتصاد ایران افزوده و تحریمهای غربی را کمتر مؤثر کرده است، چرا که واشنگتن پیشتر سپاه را به عنوان یک سازمان تروریستی معرفی کرده است.
با این حال، بازگشت احتمالی ترامپ به کاخ سفید در ژانویه میتواند به معنای اجرای سختتر تحریمها بر صنعت نفت حکومت ایران باشد.
وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران گفته است که تهران اقداماتی برای مقابله با هرگونه محدودیت در نظر گرفته، اما جزئیاتی ارائه نکرده است.
به گفته چهار منبع، سپاه پاسداران بهتدریج قلمرو نهادهای دولتی مانند شرکت ملی نفت ایران و شرکت فرعی آن، شرکت تجارت نفت نیکو، را به دست گرفته است.
دو منبع غربی به رویترز گفتهاند که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به طور متوسط در هر بشکه پنج تا هشت دلار تخفیف به مشتریان خود ارائه میکند.
رویترز همچنین نوشته است که بر اساس منابع و اسنادِ اطلاعاتی که به دست آورده، نفت بهطور مستقیم توسط دولت به سپاه و نیروی قدس اختصاص داده میشود و سپس بر عهدهٔ این دو نهاد است که برای آن بازاریابی کرده، آن را حمل و مکانیزمی برای توزیع درآمد آن ایجاد کنند.
رویترز بر اساس اسنادِ اطلاعاتی که مشاهده کرده، گزارش داده که قاسم سلیمانی، فرماندهٔ پیشین نیروی قدس سپاه پاسداران که سال ۲۰۲۰ در حملهٔ هوایی آمریکا در بغداد کشته شد، در همان سال یک مقر مخفی برای فعالیتهای قاچاق نفت این واحد افتتاح کرده بود که توسط رستم قاسمی، وزیر سابق نفت، اداره میشد.
شرکت ملی نفتکش ایران، که پیش از این نقش کلیدی در صادرات نفت کشور داشت، هماکنون با انتقال نفت ایران از یک کشتی به کشتی دیگر به سپاه پاسداران کمک میکند تا منشأ نفتی که کشتیها حمل میکنند را پنهان کند.
علاوه بر این، سپاه پاسداران از ناوگانی از نفتکشها بهره میبرد که وزارت خزانهداری آمریکا آن را «ناوگان اشباح» خوانده است. این وزارتخانه در ماه اکتبر ۱۷ کشتی از این ناوگان را تحریم کرد و در ماه دسامبر نیز ۱۸ نفتکش دیگر را به فهرست این تحریم اضافه کرد.
تخمین زده میشود که بخش قابل توجهی از درآمدهای نفتی ایران در پروسهٔ دور زدن تحریمها و تغییر برند نفت از بین میرود.
