کشورهای جهان به رخدادهای اخیر در سوریه و پایان حکومت بشار اسد واکنشهای مختلفی نشان دادهاند؛ برخی از پایان حکومت استبدادی خاندان اسد استقبال و تاثیر این تحول بر خاورمیانه را مثبت ارزیابی کردند.
هنگامی که صبح یکشنبه خبر سرنگون شدن بشار اسد، رئیس حکومت سوریه به تهران رسید مقامات جمهوری اسلامی چه در اظهارات وزیر خارجه جمهوری اسلامی در دوحه و یا جلسه غیرعلنی مجلس در روز شنبه و همچنین تغییر موضع ناگهانی صداوسیما از روز جمعه در قبال حکومت اسد، ظاهرا چندان بابت سقوط متحد دیرینه خود غافلگیر نشدند.
با این حال بیش از ۱۲ ساعت طول کشید تا وزارت خارجه جمهوری اسلامی رسما بیانیهای درباره «تحولات سوریه» منتشر کند و در آن « تعیین سرنوشت و تصمیمگیری» در مورد آینده سوریه را برعهده مردم سوریه بداند. اما فراموش نکرد که اضافه کند: «بدون مداخله مخرب یا تحمیل خارجی».
در این بیانیه ضمن تاکید بر لزوم پایبندی به قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت سازمان ملل ، آمده است که « احترام به وحدت، حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی سوریه» از مواضع اصولی دولت ایران است و وزارت خارجه خواستار «تامین امنیت» اتباع سایر کشورها، حفظ حرمت اماکن مذهبی، حفاظت از اماکن دیپلماتیک و کنسولی و همچنین «تشکیل حاکمیت فراگیر» شده است.
همچنین عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی یکشنبه ۱۸ آذرماه در برنامه گفتوگوی ویژه خبری به تشریح آخرین تحولات در حوزه سیاست خارجی پرداخت.
وی درباره تحولات اخیر در سوریه و این سؤال که آنچه الان در سوریه شاهدیم نتیجه یک توافق پشت صحنه است یا نتیجه یک غافلگیری است؟ یا از ابتدا تحولات سوریه رصد میشده؟ اظهار داشت: همه چیز روشن بود و هم تحلیلها و اخبار از قبل دلالت میکرد که چنین حرکتی رخ دهد.
رئیس دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی بیان کرد: اینکه یک طراحی پشت صحنهای از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی وجود دارد که محور مقاومت را دچار مشکلات پی در پی کند و این را میدانستیم. همواره وجود داشته است و در پی تحولات غزه و لبنان طبیعی بود این حرکتها ادامه یابد.
عراقچی ادامه داد: سیستمهای اطلاعاتی امنیتی در کشور ایران و سوریه از تحرکات در ادلب اطلاع داشتند و همه اطلاعات به دولت و ارتش سوریه منتقل شده بود. آنها هم اطباعاتی داشتند و دوستان ما هم اطلاعات را داشتند و به دولت سوریه منتقل شده بود. آنچه غافلگیرکننده بود، یکی ناتوانی ارتش سوریه در مقابله با این حرکت بود و دوم سرعت تحولات. این غیرمنتظره بود و نه فقط برای ایران بلکه برای همه.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی با اشاره به حضورش در دوحه عنوان کرد: برای کشورهایی که در قطر حضور داشتند سوال اصلی برای همه این بود که چرا ارتش سوریه اینقدر سریع عقب نشینی کرد و چرا مقاومت آن کوتاه بود. سرعت تحولات همه را دچار حیرت کرده بود.
وی درباه اینکه چرا ارتش اینقدر سریع عقبنشینی کرد؟ گفت: اطلاعات دقیقی در دست نیست و حدس و گمانهایی وجود دارد.
عراقچی بیان کرد: در دیداری که من و همچنین آقای لاریجانی با بشار اسد داشتیم، خودش متعجب و گلایهمند از نحوه عملکرد ارتش بود. مشخص بود تحلیل درستی در دولت سوریه نسبت به وضعیت ارتش وجود نداشت.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی اظهار داشت: ما به سوریه نیرو اعزام و با ارتش سوریه همراه شدیم و در عراق هم همین طور و موفق شدیم داعش را شکست دهیم.
عراقچی ادامه داد: حمایت ما از دولت سوریه به ارتباط دولت سوریه با مردم خودش و گروههای معارض خودش مربوط میشود و ما در این خصوص دخالتی نداشتیم. الا اینکه همواره دولت سوریه را به گفتگو با معارضان و یافتن راهحل سیاسی مسالمتآمیز برای حل اختلافات توصیه کرده بودیم.
عراقچی درباره ملاقات اخیرش با اسد بیان کرد: در ملاقات اخیر با بشار اسد توصیههای زیادی در خصوص ارتش داشتیم که ارتش سوریه نیاز به روحیه دارد و کاری بود که بشار اسد باید انجام میداد و دوم اینکه با مردم سوریه تعامل بیشتر صورت بگیرد. آنچه حکومتها را حفظ میکند، مردم هستند. مثل جمهوری اسلامی ایران که غیر از خدا، فقط اتکای ما به مردم ماست.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی بیان کرد: ما در حد اینکه کمکهای سیاسی و مشورتهایی را ارائه دهیم به دولت سوریه کمک میکردیم و این قسمت الان دچار مشکل شد و ارتش سوریه نتوانست به درستی به وظیفه خود عمل کند.
وی تصریح کرد: هیچ وقت قرار نبوده جایگزین ارتش سوریه در حل و فصل مسائل داخلی کشور یا مقابله با معارضان باشیم. حضور رزمی ما در سوریه برای مبارزه با داعش بوده و بعد از شکست داعش هم خاتمه یافته و همچنبن برای حمایت از مقاومت بوده است.
این صحبتها در حالیست که، یک مقام ارشد جمهوری اسلامی روز دوشنبه به خبرگزاری رویترز گفت که جمهوری اسلامی پس از سرنگونی بشار اسد، متحد کلیدی تهران، در تلاش برای «جلوگیری از مسیر خصمانه» بین دو کشور، یک خط ارتباط مستقیم با رهبری شورشیان سوریه که کنترل این کشور را در دست گرفتهاند باز کرده است. رویترز به جزئیات بیشتری اشاره نکرده است.
