رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روز دوشنبه۱۹ شهریور در اجلاس فصلی شورای حکام این سازمان گفت که با مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری جدید جمهوری اسلامی ایران مکاتبه کرده و امیدوار است در آینده نزدیک به تهران سفر کند.
گروسی در عین حال خاطرنشان کرد که از زمان تحلیف مسعود پزشکیان به عنوان ریاست دولت چهاردهم، برخلاف اظهارات علنی برخی از مقامات جمهوری اسلامی مبنی بر تلاش برای بهبود اوضاع با غرب، هیچ پیشرفتی در رابطه با برنامه هستهای ایران حاصل نشده و همکاری ایران با آژانس هیچ تغییری نداشته است.
مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی افزود: «در ۱۵ ماه گذشته هیچ پیشرفتی در راستای اجرای بیانیه مشترک چهارم مارس ۲۰۲۳ صورت نگرفته است؛ بیانیهای که در آن تهران قول داده بود رفع تعدادی از نقضهای هستهای خود را آغاز کند و همکاری با ناظر هستهای سازمان ملل را افزایش دهد.»
او همچنین گفت: «بیش از سه سال و نیم از توقف اجرای تعهدات هستهای ایران در چارچوب برجام میگذرد و در این فاصله آژانس تداوم دانش در رابطه با تولید و موجودی سانتریفیوژها، روتورها، آب سنگین و کنسانتره سنگ اورانیوم را از دست داده است. ایران میگوید همه مواد، فعالیتها و مکانهای هستهای مورد نیاز بر اساس توافقنامه پادمان انپیتی خود را اعلام کرده است. با این حال، این ادعا با یافتههای آژانس درباره ذرات اورانیوم با منشا انسانی در مکانهای اعلامنشده در ایران مغایر است و آژانس باید مکان(های) فعلی مواد هستهای و/یا تجهیزات آلوده مربوطه را بداند.»
اشاره گروسی به شواهد گستردهای از نقضهای هستهای جمهوری اسلامی است که موساد پس از دستیابی به آرشیو هستهای تهران در سال ۲۰۱۸ افشا کرد.
گروسی در ادامه گفتههایش در روز دوشنبه تاکید کرد که جمهوری اسلامی به افزایش ذخایر اورانیوم غنی شده ۲۰ درصد و ۶۰ درصد و همچنین تعداد آبشارهایی که برای غنیسازی اورانیوم دارد، ادامه میدهد که همه اینها نقض توافق هستهای سال ۲۰۱۵ است.
او گفت امیدوار است به زودی با مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری اسلامی ایران، دیدار و درباره بهبود روابط جمهوری اسلامی و آژانس گفتوگو کند.
گروسی در نشست فصلی شورای حکام آژانس گفت پزشکیان موافقت کرده در یک «مقطع مناسب» این دیدار انجام شود.
او ابراز امیدواری کرد حکومت ایران انجام چنین دیداری را در «آیندهای نهچندان دور» تسهیل بخشد تا گفتوگویی سازنده و «سریعا منجر به نتایج واقعی» انجام شود.
مدیرکل آژانس در پاسخ به پرسشی مبنی بر این که منظور او از «آیندهای نهچندان دور» پیش یا پس از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا است، گفت: «نه، امیدوارم پیش از آن انجام شود.» انتخابات ریاست جمهوری آمریکا قرار است سهشنبه ۱۵ آبان امسال برگزار شود. او در عین حال تاکید کرد که برنامهای برای دیدار با پزشکیان در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد ندارد.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز پنجشنبه ۸ شهریور در گزارش محرمانهای گفت جمهوری اسلامی با سرپیچی از خواستههای بینالمللی، ذخایر اورانیوم غنیشده در سطح «نزدیک به درجه تسلیحاتی» خود را افزایش داده است.
در این گزارش آمده است که میزان اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی جمهوری اسلامی تا ۲۷ مرداد ۱۴۰۳ در مجموع ۱۶۴.۷ کیلوگرم بوده و این مقدار در مقایسه با گزارش قبلی در اردیبهشت ۱۴۰۳ بیش از ۲۲ کیلوگرم افزایش داشته است.
به گفته کارشناسان، رساندن اورانیوم غنیشده با خلوص ۶۰ درصد تا اورانیوم به درجه تسلیحاتی ۹۰ درصد خلوص، تنها نیازمند برداشتن «یک گام کوتاه و فنی» است.
آژانس در گزارش خود خاطرنشان کرده که حکومت ایران تصمیم پیشین خود را مبنی بر منع بازدید بازرسان آژانس از برنامه هستهای اش، هنوز مورد بازبینی قرار نداده و دوربینهای نظارتی آژانس همچنان مختل هستند.
آژانس در بخش دیگری از گزارش خود عنوان کرده که در تاریخ ۱۸ مرداد طی نامهای به حکومت ایران خواستار دسترسی به تاسیسات تولید سانتریفیوژ در اصفهان شده تا دوربینهای نظارتی خود را سرویس کند، اما هنوز پاسخی از تهران دریافت نکرده است.
طبق گزارش آژانس، جمهوری اسلامی همچنان پاسخی به پرسش چندساله درباره منشا و مکان ذرههای اورانیوم ساخته دست بشر در دو سایت پیشتر گزارشنشده، به نامهای ورامین و تورقوزآباد، را نداده است.
پس از انتخابات حکومتی اخیر، مسعود پزشکیان اظهار داشت که در زمان مناسب با رافائل گروسی دیدار خواهد کرد. گروسی در ماه مه گذشته نیز به ایران سفر کرده بود، اما مرگ ابراهیم رئیسی، باعث تعویق مذاکرات شد.
در سالهای اخیر، هر چند ماه یک بار، مقابله با موضوع هستهای ایران در شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی مورد بحث قرار میگیرد. در ژوئن سال جاری و سال ۲۰۲۲ نیز این نهاد، اقدامات هستهای تهران را محکوم کرد اما آن را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع نداد؛ شورایی که در آن تحریمهای جهانی به طور بالقوه میتوانند علیه ایران بازگشت داده شوند.
در خردادماه امسال یک روز پس از آغاز به کار نشست فصلی شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی با محوریت بررسی فعالیت هستهای جمهوری اسلامی، محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، عدول جمهوری اسلامی از تعهدات برجامی را تایید کرد و آن را قانونی دانست.
اسلامی افزود: «در بخش برجامی، طرفین تعهداتی دارند که به آنها عمل نکردند. چنانچه آمریکا از برجام خارج شد و به دیگر کشورها هم اجازه همکاری با ایران را هم نمیدهد. به این ترتیب، بر اساس ماده ۳۶ برجام، جمهوری اسلامی ایران حق دارد متقابلا کاهش تعهد را دستور کار قرار دهد و هم اکنون ما در فاز کاهش تعهدات قرار داریم.»
در همان زمان نیز گروسی با بیان اینکه نمیتواند بگوید فعالیت هستهای جمهوری اسلامی ایران صرفا صلحآمیز است، تاکید کرده بود که «در حلوفصل مسائل پادمانی باقیمانده هیچ پیشرفتی حاصل نشده و تهران درباره وجود ذرات اورانیوم با منشاء انسانی در ورامین و تورقوزآباد یا توضیحات کافی نداده یا آژانس را از مکان(های) فعلی مواد هستهای یا تجهیزات آلوده مطلع نکرده است.»
در آن زمان، گزارشهایی منتشر شد مبنی بر این که تروئیکای اروپا به دنبال تصویب قطعنامهای توبیخی علیه جمهوری اسلامی است اما دولت بایدن در مخالفت با آن به اروپاییها فشار میآورد. بر اساس آن گزارشها، سه کشور اروپایی در پیشنویس قطعنامه پیشنهادی تاکید کرده بودند در صورتی که تهران همکاری نکند، گروسی باید گزارش جامعی تهیه کند و فشار را بر تهران افزایش دهد؛ اما دولت بایدن نگران بوده که تصویب این قطعنامه جمهوری اسلامی را بیشتر تحریک کند.
از آخرین باری که شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی قطعنامهای را علیه جمهوری اسلامی تصویب کرد، ۲۱ ماه میگذرد. در آن قطعنامه، از تهران خواسته شد با تحقیقات آژانس در مورد ذرات اورانیوم یافتشده در سه سایت اعلامنشده فورا همکاری کند.
جمهوری اسلامی ایران همواره ادعا کرده است که قصد ندارد سلاح هستهای تولید کند، اما پس از تشدید تنشها میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، کمال خرازی، مشاور خامنهای، لحنش را تغییر داد. او که قبلا وزیر خارجه بود و اکنون رئیس شورای راهبردی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است، اردیبهشتماه در نشست گفتوگوهای ایرانیــعربی در هتل آزادی تهران گفت: «ما سلاح هستهای نداریم و رهبر جمهوری اسلامی در این زمینه فتوا داده است. اما اگر دشمن شما را تهدید کند، باید چه کنید؟ ناچار میشوید دکترین خود را تغییر دهید.»
