آنتونی بلینکن سفر منطقهای خود به خاورمیانه را پس از دیدار با مقامهای قطر شامگاه سهشنبه ۳۰ مرداد در حالی به پایان برد که هیچ نشانهای میان حماس و اسرائیل برای رسیدن به توافق بر سر آتشبس در غزه و آزادی گروگانها دیده نمیشود.
وزیر خارجه آمریکا که طی ده ماه گذشته، تا کنون ۹ بار به خاورمیانه سفر کرده، در آخرین سفر خود پس از دیدار با مقامات اسرائیلی و مصری از جمله عبدالفتاح سیسی رئیسجمهوری مصر و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل توقفی کوتاه نیز در قطر داشت، اما موفق به دیدار با امیر این کشور نشد.
بلینکن به هنگام ترک دوحه درخواست خود از گروه تروریستی حماس را برای پذیرش پیشنهاد ایالات متحده تکرار کرد و با بیان این که اسرائیل این پیشنهاد را پذیرفته، اظهار داشت: “پیام ما ساده است. این پیام واضح و فوری است.”
وزیر خارجه ایالات متحده آمریکا در ادامه افزود: «ما باید در روزهای آینده به یک توافق دست یابیم و همه تلاش خود را خواهیم کرد تا این توافق را به نتیجه برسانیم.»
بلینکن همچنین با تاکید بر ضرورت و فوریت دستیابی به چنین توافقی با مشارکت کشورهای میانجی مانند مصر و قطر یادآور شد: «نباید زمان بیشتری را از دست بدهیم.»
برخی از گزارشها به نقل از مقامهای بلندپایه دولت آمریکا حاکی از آن هستند که مذاکرات در این هفته نیز ادامه خواهند یافت.
به گفته وزیر امور خارجه آمریکا، در پی اعلام اسرائیل مبنی بر پذیرش پیشنهاد آتشبس، اکنون تمرکز بر روی این است که همه تلاشها برای جلب حمایت حماس و “اطمینان از موافقت هر دو طرف با جزئیات کلیدی اجرایی این طرح صورت گیرد.”
گروه حماس روز سهشنبه ۳۰ مرداد پیشنهاد اخیر مطرح شده برای آتشبس را “متفاوت” از آن چه که پیشاز این پذیرفته بود، خواند.
حماس مدعی شد که در جریان ارائه پیشنهاد جدید، “یک تغییر اساسی نسبت به آن چه که پیشتر با آن موافقت کرده بود” صورت گرفته و ایالات متحده را متهم کرد که “شرایط جدید اسرائیل را پذیرفته است.”
وضعیت کنونی نشان میدهد که توافق پیشنهادی برای پایان دادن به درگیریها در نوار غزه ممکن است به شکست منتهی شود. به گفته مقامات آمریکایی و اسرائیلی، در حال حاضر جایگزین مشخصی برای این توافق وجود ندارد.
مقامات معتقدند که این پیشنهاد، که طی هفتههای گذشته توسط آمریکا، اسرائیل، مصر و قطر مورد بررسی قرار گرفته، تا کنون «قویترین پیشنهاد» است، زیرا بهطور ویژه برای برآورده کردن خواستههای هر دو طرف، یعنی حماس و اسرائیل، تدوین شده است.
با این حال، نگرانیهایی در دولت آمریکا وجود دارد که این پیشنهاد نیز، مانند پیشنهادات قبلی، به دلیل اختلافات ادامهدار بین حماس و اسرائیل و نبود راهحل مشخص برای پایان دادن به درگیریها، با شکست مواجه شود.
این ارزیابی بسیار جدیتر از چیزی است که مقامات آمریکایی بهطور عمومی بیان میکنند. آنها در روزهای اخیر بارها اعلام کردهاند که به پذیرش توافق آتشبس و آزادی گروگانها نزدیک شدهاند، اما بهنظر میآید در پشت صحنه نگرانیهایی وجود دارد.
در این شرایط، انتظار میرود که مذاکرهکنندگان، از جمله برت مکگورک، مشاور ارشد کاخ سفید در امور خاورمیانه، این هفته به قاهره بازگردند تا تلاش کنند به توافقی در خصوص جزئیات معامله دست یابند. اگر این تلاشها حماس و نتانیاهو را متقاعد نکند، ممکن است گزینههای دیگری در دسترس نباشد. این امر خطر گسترش درگیری و حتی رویارویی مستقیم بین اسرائیل و جمهوری اسلامی را افزایش میدهد.
یکی از مقامات آگاه از موضع اسرائیل در مذاکرات آتشبس گفت: «نمیدانیم آیا یحیی سنوار، رهبر حماس، مایل به پذیرش این توافق است یا نه، اما اگر به توافق نرسیم، احتمال دارد ایران حملهای را آغاز کند که ممکن است به یک مواجهه گسترده منجر شود.» نتانیاهو دیروز تأکید کرد که اسرائیل از کنترل خود بر گذرگاه مرزی رفح با مصر و محور فیلادلفیا و همچنین نیتساریم که غزه را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم میکند، دست نخواهد کشید. این در حالی است که بلینکن پیشتر اعلام کرده بود که تلآویو با طرح اصلاحشده آمریکا موافقت کرده است.
یک مقام ارشد آمریکایی که بلینکن را در این سفر همراهی میکرد، اظهار داشت: «اظهارات سرسختانه نتانیاهو برای دستیابی به توافق آتشبس سازنده نیست.»
در مقابل، حماس معتقد است که دولت آمریکا به شروط اسرائیل تن داده است. این جنبش در بیانیهای اعلام کرد که پیشنهاد فعلی کاملاً متفاوت از آن چیزی است که در دوم ژوئیه ارائه شده بود و با طرح پیشنهادی جو بایدن، رئیسجمهوری آمریکا، در اواخر ماه مه، که مورد تأیید شورای امنیت سازمان ملل قرار گرفت، تفاوت دارد.
اسرائیل علاوه بر مسئله کنترل گذرگاهها و محورها، بر نظارت و بازرسی بازگشت آوارگان از جنوب به شمال غزه و همچنین حق مخالفت با مبادله شماری از زندانیانی که حماس خواستار آزادی آنها است، اصرار دارد.
در مقابل، حماس این شرایط را رد کرده و بر خواسته خود مبنی بر خروج کامل اسرائیل از غزه و برقراری آتشبس دائمی تأکید میکند.
