تداوم چالش حضور اتباع افغانستان در کشور

در حالی که وضعیت اتباع خارجی در ایران و پناهندگان افغان در ایران همچنان با مشکلات و چالش‌های متعددی روبروست و این افراد با وجود نقش زیادی که در پویایی فعالیت های عمرانی و پویایی بخشی از اقتصاد ایران دارند، همچنان از ساده‌ترین و ابتدایی‌ترین حقوق مدنی و اجتماعی و شهروندی محروم هستند.
در هفته های اخیر و در پی کشته شدن الیاس محمدی یکی از اتباع افغان که توسط یک مامور بسیجی به پایین پرت شده بود، به نظر می رسد که جمهوری اسلامی در تلاش است تا با انجام برخی اقدامات در راستای تامین برخی از حقوق اولیه اتباع خارجی و به ویژه افغان در ایران، خود را دغدغه مند کاستی‌های شهروندی آنها نشان دهد و به افکار عمومی این طور نشان دهد که جمهوری اسلامی در سطح سیاست‌گذاری به مسائل اتباع خارجی اهمیت می دهد و در راستای تامین حقوق شهروندی آنها تلاش می‌کند.
محمدمهدی ناصحی مدیرعامل سازمان بیمه سلامت ایران در روزهای اخیر، با بیان این موضوع که اتباع خارجی که از نظر مالی نیازمند محسوب می‌شوند، از خدمات رایگان بیمه سلامت برخوردار هستند، تعداد این افراد را حدود ۲۰۰ هزار نفر است. وی همچنین تعداد مهاجرانی که دارای کارت معتبر هستند و از خدمات بیمه‌ای استفاده می‌کنند را یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر دانست.
ناصحی با بیان این موضوع که تعداد مهاجران حاضر در کشور بیشتر از افرادی است که تحت پوشش بیمه سلامت ایران قرار گرفته‌اند، گفت مهاجران با پرداخت حق بیمه می‌توانند از خدمات بیمه‌ای برخوردار شوند. وی در این خصوص خود مهاجران را مقصر دانست و گفت با وجودی که مهاجران می‌توانند با پرداخت حق بیمه از خدمات بیمه‌ای برخوردار شوند، نسبت به وضعیت بیمه خود اقدام نمی‌کنند.
وی همچنین اظهار داشت که وزارت بهداشت به اداره کل امور اتباع و مهاجران وزارت کشور پیشنهاد داده‌ است که اتباع خارجی همانند سایر کشورها حق بیمه خود را به محض ورود به ایران پرداخت کنند. ناصحی هزینه بیمه اتباع خارجی را ۵۰ دلار دانست و گفت موضوع خدمات‌رسانی بدون پرداخت حق بیمه به سیستم سلامت کشور فشار وارد می‌کند.
این در حالی است که به گفته بسیاری از تحلیلگران، اتباع افغان از حداقلی ترین حقوق هم در ایران برخوردار نیستند و بسیاری از تحلیلگران با اشاره به عدم تامین حقوق شهروندی مهاجران در ایران، کشته شدن الیاس محمدی و پرت کردن او به پایین پل به بهانه توهین به دهه فجر را نشانه‌‎ای از بی هویتی این افراد در ایران می دانند و تاکید دارند که یکی از دلایل برخورد غیرانسانی در چنین مواردی می تواند این موضوع باشد که بسیاری از شهروندان ایرانی به خوبی می دانند که در صورت آسیب زدن به اتباع بیگانه نه به جایی پاسخگو خواهند بود و نه نهادی برای پیگیری حقوق ابتدایی این افراد وجود دارد.
علاوه بر اشاره ناصحی به موضوع امکان بیمه اتباع افغان در ایران و امکان استفاده آنها از خدمات بیمه‌ای در ایران، سازمان ملی مهاجرت هم با بیان این موضوع که امکان سپرده‌گذاری اتباع افغان در ایران وجود دارد، جزئیاتی را در خصوص امکان جذب و مدیریت منابع مالی و سپرده‌گذاری اتباع و مهاجرین در زنجیره‌های تولید عنوان کرده است. این در حالی است که در حال حاضر هیچ کدام از اتباع افغان در ایراتن، حتی اتباعی که دارای اقامت قانونی هستند، امکان استفاده از خدمات بانکی را ندارند و برای انجام ساده ترین اقدامات بانکی در ایران مجبور به استفاده از ظرفیت های بانکی شهروندان ایرانی هستند که مشکلات حقوقی متعددی را هم برای شهروندان ایران و هم خود افغان‌ها ایجاد می‌کند.
با وجود این محرومیت طولانی از استفاده از خدمات بانکی، سازمان ملی مهاجرت اعلام کرده است که افغان‌ها می توانند علاوه بر استفاده از ظرفیت‌های بانکی از ظرفیت های مالی و تسهیلاتی هم استفاده کنند.
سازمان مهاجرت اعلام کرده است که کلیه اتباع و مهاجرینی که حضور قانونی در ایران دارند، اعم از دارندگان برگه‌های سرشماری، کارت آمایش و پاسپورت‌های اقامتی می‌توانند در طرح سرمایه‌گذاری شرکت کرده و از مزایای متعدد آن که می‌تواند کار و زندگی این مهاجرین را متحول کند، بهره‌مند شوند.
با این حال سازمان ملی مهاجرت به تازگی اعلام کرده است که ارائه چنین خدماتی به اتباع افغان به معنی صدور شناسنامه برای این افراد نیست. این واکنش در حالی صورت می گیرد که شایعاتی در خصوص صدور شناسنامه برای این افراد در روزهای اخیر منتشر شده است.
به نظر می رسد که با توجه به آسیب پذیر بودن شرایط سیاسی ایران در مواجهه با این موضوع هنوز جکومت نتوانسته اقدامت مناسبی را انجام دهد.
بسیاری از تحلیلگران و کارشناسان اجتماعی تاکید دارند که جمهوری اسلامی می تواند ضمن تامین حقوق شهروندی پناهندگان و اتباع افغان، اعطای شهروندی به این افراد را مانند دیگر کشورها منوط به حضور دراز مدت در کشور و یا ازدواج های غیرصوری بداند و برای استفاده از حقوق شهروندی که حق اساسی و اولیه اتباع دیگر کشورها در هر کشوری است، نیازی به دارا بودن شناسنامه نیست و این افراد هم مانند پناهندگان و مهاجرین در دیگر کشورها می توانند از حقوق شهروندی استفاده کنند بدون آن که اوراق هویتی کشور میزبان را بدون طی کردن مراحل قانونی دریافت کرده باشند.
گرچه به گفته تحلیلگران جمهوری اسلامی می تواند با مدیریت صحیح پناهندگان افغان در ایران، هم مساله جمعیتی و هم مساله توسعه و فعالیت های عمرانی در کشور را مدیریت کند.