سردرگمی حکومت از عدم تمایل غرب به احیا توافق برجام و نادیده گرفتن خطر درگیر شدن در جنگ اوکراین

جمهوری اسلامی و تیم مذاکره‌کننده‌ی هسته‌ای جمهوری اسلامی تصور می‌کرد که به دلیل حساسیت غرب نسبت به برنامه‌ی هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران و نگرانی از توسعه‌ی برنامه‌ی هسته‌ای و بمب اتمی، دریچه‌ی مذاکرات هسته‌ای برای همیشه برای ایران باز است و ایران هرگاه که بخواهد می‌تواند مذاکرات هسته‌ای را متوقف کند و هر زمان که بخواهد و اراده کند، دوباره مذاکرات از سر گرفته می‌شود.
آن چیزی که جمهوری اسلامی آن را نادیده گرفته بود همچنین آن را پیش‌بینی نمی‌کرد، این بود که تعاملات بین‌المللی از قاعده‌ی تک خطی پیروی نمی‌کند و هر روز در سطح بین‌المللی وقایع جدیدی رخ می‌دهد و تصمیمات جدیدی بر اساس رویکردها و نگرانی‌های جدید شکل می‌کرد. ضمن اینکه جمهوری اسلامی جنبش ملی مهسا را هم پیش‌بینی نکرده بود و تصور نمی‌کرد که گشت ارشاد جمهوری اسلامی موجب کشته شدن دختری شود که بیش از چهارماه سراسر کشور را به قیام و اعتراض بکشاند، و جامعه‌ی جهانی را یکپارچه علیه جمهوری اسلامی بسیج کند.
به گفته‌ی کارشناسان، این رویکرد و این بی‌توجهی ناشی از بی‌اطلاعی تیم کم‌تجربه‌ی فعلی از سازوکارهای بین‌المللی است که چنین شرایطی را برای جمهوری اسلامی ایران ایجاد کرده و فشار بر مردم را بیش از پیش افزایش داده است. همان وضعیتی که محمدجواد ظریف بیش از یک سال و نیم قبل آن را هشدار داده و گفته بود که به دلیل مهیا بودن شرایط، جمهوری اسلامی باید زودتر برجام را امضا کند، وگرنه شرایط بین‌المللی چندان ثابت و قابل پیش‌بینی نیست. اما گروه تندرو در جمهوری اسلامی با وجودی که می‌دانستند راهی به جز بازگشت به برجام برای رفع مشکلات اقتصادی فراگیر ایران وجود ندارد، با تلاش برای به تعویق انداختن مذاکرات تلاش کردند تا به گونه‌ای برنامه‌ریزی کنند که برجام در دوره‌ی دولت جدید امضا شود و بالتبع، مزایای اقتصادی آن هم نصیب دولت جدید شود.
در چنین شرایطی بسیاری از کارشناسان در داخل ایران هم تاکید دارند که زمان برای امضای توافق روز به روز بیشتر از دست می‌رود و اشتیاق اروپا برای امضای برجام بسیار کاهش یافته است.
قهرمان‌پور، کارشناس سیاست خارجی با اشاره به نزدیکی موضع ایران به روسیه در بحران اوکراین، تاکید دارد که با بالا گرفتن بحران اوکراین و اهمیت اوکراین برای اروپا، اشتیاق اروپا برای بازگشت به برجام هم روز به روز کمتر می‌شود. وی همچنین احساس تهدید اروپا از جنگ اروپا را بسیار ریشه دار و تاریخی عنوان کرده و تاکید دارد که این اثرگذاری در ایران چندان جدی گرفته نشده است.
وی همچنین با اشاره به تشدید فشارها و تحریم‌ها از جانب اروپا علیه ایران پیش‌بینی کرده است که این روند فعلا ادامه خواهد داشت. وی همچنین اثرگذاری جنگ اوکراین بر اروپا را بسیار بالا عنوان کرده و تاکید دارد که نادیده گرفتن این اهمیت در سیاست خارجی ایران وضعیت شکننده‌ای ایجاد کرده است.
ایران فرصت احیای برجام حتی در شهریور ماه سال جاری را هم از دست داده است و در حال حاضر برای بهبود شرایط چاره‌ای جز بازگشت به برجام ندارد، اما به نظر می‌رسد که با ناامیدی حاکمیت از احیای برجام، حکومت تلاش خواهد کرد تا فشار اقتصادی بیشتری بر مردم وارد کند. برخی تحلیلگران، انتصاب رادان به فرماندهی نیروی انتظامی را بخشی از آمادگی نظام برای موج بعدی اعتراضات، که قطعا اقتصادی خواهند بود، می‌دانند. جمهوری اسلامی به جای تغییر رویکردها، سیاست‌ها و تغییر در شیوه‌ی حکمرانی، برای کنترل شرایط، همواره سرکوب بیشتر را انتخاب می‌کند. در جنگ اوکراین نیز که از جمله اقدامات ناشی از زیاده‌ خواهی روس‌ها بوده و هست، آنها تلاش کردند جمهوری اسلامی ایران را نیز به باتلاقی که خود در آن فرو رفته‌اند بکشانند. حالا بعد از نزدیک یکسال جنگ بیهوده و نمایان شدن ناکامی روسیه در اوکراین، رهبران کرملین درصدد پیدا کردن راهی برای نجات دادن خود از این باتلاق هستند در حالی که عوارض منفی آلوده کردن ایران به آن همچنان بر جای مانده و مشکلاتی را به وجود آورده است. گره خوردن برجام به منافع روسیه و گره کوری که پدید آمد نیز در جای خود قابل تأمل است.