علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در تازهترین سخنرانی خود بار دیگر به وضعیت بحرانی کشور اذعان کرد، اما مطابق معمول، مسئولیت آن را متوجه «دشمنان خارجی» دانست. او روز یکشنبه ۱۶ شهریور، در دیدار با مسعود پزشکیان، رئیس دولت چهاردهم، و هیئت وزیران، وضعیت «نه جنگ، نه صلح» را که پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل ایجاد شده، «فضایی مضر و خطرناک» توصیف کرد و مدعی شد که دشمن قصد دارد این حالت را بر ایران تحمیل کند.
این مواضع در حالی است که شخص خامنهای در سالهای گذشته بارها بر سیاست «نه جنگ و نه مذاکره» تأکید کرده بود و اکنون بهروشنی تناقض در گفتار خود را آشکار ساخته است. کارشناسان معتقدند این وضعیت محصول مستقیم سیاستهای او در پافشاری بر غنیسازی و مخالفت با توافقهای بینالمللی است؛ سیاستی که کشور را در بنبست سیاسی و اقتصادی فرو برده است.
رهبر جمهوری اسلامی در ادامه سخنانش از «فداکاری دولت و مدیران» در جریان جنگ با اسرائیل تمجید کرد و آن را نشانه «قدرت ملی» دانست. این در حالی است که جنگ اخیر نه تنها تلفات و خسارات سنگینی بر جای گذاشت، بلکه با تحریمهای تازه اروپا و فعالسازی مکانیسم ماشه، اقتصاد ایران بیش از پیش به پرتگاه سقوط نزدیک شد.
خامنهای در بخش دیگری از سخنرانی خود به مشکلات اقتصادی اعتراف کرد و گفت مردم باید بتوانند دستکم «ده قلم کالای اساسی» را بدون نگرانی از افزایش لحظهای قیمتها تهیه کنند. او از دولت خواست «انضباط بازار» را برقرار کند تا جامعه احساس نکند که اقتصاد رها شده است.
اما واقعیت آن است که تورم افسارگسیخته، جهش نرخ ارز و گرانی کالاهای ضروری، مستقیماً نتیجه سیاستهای داخلی و خارجی جمهوری اسلامی است که او شخصاً معمار اصلی آن به شمار میرود.
رهبر جمهوری اسلامی همچنین به مسئله انرژی پرداخت و با اشاره به بحران کمبود آب، برق و گاز در کشور، از آنچه «اسراف در بخشهای دولتی» نامید انتقاد کرد. او در حالی تأکید کرد که برق واحدهای تولیدی نباید قطع شود، که طی ماههای اخیر گزارشهای متعددی از تعطیلی کارخانهها و شهرکهای صنعتی به دلیل قطعیهای گسترده برق منتشر شده است.
خامنهای در ادامه از کاهش تولید نفت گلایه کرد و دلیل آن را «روشها و تجهیزات قدیمی» دانست. او از دولت خواست با استفاده از «دانش جوانان تحصیلکرده» صنعت نفت را متحول کند و بازارهای صادراتی جدید پیدا کند. این سخنان در حالی بیان میشود که ایران بهدلیل تحریمهای بینالمللی، عملاً فقط قادر به فروش نفت به چین و بخش کوچکی هم به هند است و امکان دسترسی به تکنولوژی روز را ندارد.
با وجود این واقعیت آشکار، خامنهای همچنان بدون اشاره به نقش سیاستهای خود در ایجاد تحریمها، مشکلات را به گردن کمبود امکانات یا سوءمدیریتهای جزئی میاندازد.
او همچنین در سخنانش بار دیگر سیاست «نگاه به شرق» را تبلیغ کرد و از سفر مسعود پزشکیان به چین تمجید نمود و آن را «دارای ظرفیتهای بالقوه اقتصادی و سیاسی» دانست. این سیاست که طی دو دهه گذشته به دکترین اصلی خامنهای تبدیل شده، عملاً درهای ایران به غرب را بسته و کشور را بیش از پیش به پکن و مسکو وابسته کرده است؛ وابستگیای که نه تنها بحران اقتصادی را حل نکرده، بلکه به انزوای بیشتر جمهوری اسلامی در نظام بینالملل انجامیده است.
خامنهای همچنین از مسئولان و رسانههای دولتی خواست از «روایت ضعف و ناتوانی» بپرهیزند و بهجای آن «قدرت و تواناییهای کشور» را تبلیغ کنند. او بار دیگر صداوسیما و مطبوعات حکومتی را موظف کرد که تصویری مثبت و غیرواقعی از اوضاع ارائه دهند. این دستور، در شرایطی صادر شد که زندگی میلیونها ایرانی زیر بار تورم و گرانی، بیکاری، قطعیهای مکرر آب و برق و فشار تحریمها به سختی میگذرد.
در بخش دیگری از سخنانش، رهبر جمهوری اسلامی به انتقاد از اسرائیل پرداخت و راهکار مقابله با اقدامات این کشور را «قطع روابط تجاری و سیاسی کشورهای اسلامی با تلآویو» دانست. این اظهارات در حالی مطرح شد که خود جمهوری اسلامی درگیر آتشبس شکنندهای است و مقامات اسرائیل بارها هشدار دادهاند که دور دوم جنگ با تهران میتواند در راه باشد.
پزشکیان، رئیس دولت چهاردهم نیز در ابتدای دیدار با خامنهای، گزارشی از برنامهها و فعالیتهای دولت خود در یک سال گذشته را به رهبر جمهوری اسلامی ارائه داد و مشکلاتی همچون “ناترازی انرژی، خشکسالی” و برخی مسائل خارجی را از چالشهای سال اول این دولت خواند.
پزشکیان یکشنبه در جلسه دیدار وزیران دولت او با رهبر جمهوری اسلامی به جلسه دو ساعتهاش با ولادیمیر پوتین، رییس جمهوری روسیه، در اجلاس شانگهای در چین اشاره کرد.
او گفت: «پوتین به تیمش دستور داد تا به ایران بیایند و مشکلات را حل کنند و سرمایهگذاریها را انجام دهیم.»
پزشکیان در ادامه از سرمایهگذاری چین و ترکیه در ایران خبر داد و افزود: «توافقات ما با این دو کشور نیز در حال انجام است.»
او تایید کرد که رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، نیز دستور داده تا تیم اقتصادی او از ترکیه به ایران بیاید و در جلسهای مبادلات ایران با ترکیه را از هشت میلیارد دلار به ۳۰ میلیارد دلار افزایش دهند.
این اظهارات را پزشکیان در شرایطی بیان کرده است که وضعیت اقتصادی در ایران به ویژه پس از جنگ اخیر با اسرائیل و آغاز روند مکانیسم ماشه از سوی سه کشور اروپایی شدیدا بحرانی شده است.
در نهایت، سخنرانی اخیر علی خامنهای بار دیگر نشان داد که رهبر جمهوری اسلامی با وجود اذعان به مشکلات جدی، همچنان حاضر نیست مسئولیت سیاستهای ناکام خود را بپذیرد.
او در حالی از «معیشت مردم» سخن میگوید که سیاستهایش مستقیماً عامل گسترش فقر، تورم و انزوای بینالمللی ایران بوده است. وضعیت «نه جنگ، نه صلح» که او اکنون آن را خطرناک میخواند، در واقع نتیجه مستقیم رویکردی است که جمهوری اسلامی طی سالها در برابر جامعه جهانی اتخاذ کرده؛ رویکردی که کشور را در چرخهای از بحران دائمی گرفتار ساخته است.
