توافق غیرمترقبه در مذاکرات و برقراری رابطه ایران با عربستان و واکنش‌ها به آن

توافق ایران و عربستان برای از سرگیری روابط دیپلماتیک، پس از ۷ سال قطع روابط دیپلماتیک که در پی حمله گروه‌های تندرو به سفارت عربستان در تهران به خاطر اعدام شیخ نمر شهروند شیعه عربستان توسط حکومت این کشور انجام شد، واکنش‌های متعددی را به دنبال داشته است.
بسیاری از مخالفان دولت ابراهیم رئیسی با اشاره و استناد به اظهارات ۷ سال قبل تندروها و اصولگرایان در خصوص ضرورت قطع روابط دیپلماتیک تاکید کرده‌اند دولت رئیسی در حالی برقراری رابطه دیپلماتیک با عربستان را یک دست آورد می‌خواند که در همان حال به کسانی که از دیوار سفارت عربستان بالا رفتند شغل‌های بالای اجرایی داده و آنها را در دستگاه اجرایی کشور در سطح عالی به کار گرفته است.
روزنامه‌ی کیهان هنگام قطع روابط ایران و عربستان از این اقدام دفاع کرده و گفته بود ننگ رابطه با آل سعود از دامن ایران اسلامی پاک شد. اما با از سرگیری روابط و بی‌آنکه تغییری در آل سعود ایجاد شده باشد، یا بی‌آنکه عربستان بخاطر اعدام شیخ نمر عذرخواهی کرده باشد، همین روزنامه در دفاع از برقراری روابط دیپلماتیک آن را معیار مذاکره‌ی درست خوانده و تاکید کرده است که این شیوه‌ی مذاکره باید برای اصلاح‌طلبان الگو قرار گیرد.
با این حال روزنامه‌ی کیهان تصریح کرده است که این اظهارات متناقض نیست و تاکید کرده است که شرایط در دوره‌ی حسن روحانی با شرایط در دوره‌ی ابراهیم رئیسی به هیچ عنوان قابل مقایسه و برابر نیست. وی این تلقی را ناشی از ساده‌اندیشی و کم فهمی دانسته و آن را بسیار ابتدایی خوانده است.
شریعتمداری مدعی شده است که در توافق اخیر، امریکا از معادله‌ی توافق با عربستان کنار گذاشته شده و همین را علامت موفقیت این توافق دانسته و تاکید کرده است که کیهان از مواضع پیشین خود عدول نکرده است در این میان حسین امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز ضمن اشاره به از سرگیری روابط دیپلماتیک ایران و عربستان اظهار داشت این روابط نتیجه‌ی ماه‌ها گفتگو و تعامل در راستای بهبود روابط دیپلماتیک با همسایگان است.
وی همچنین مدعی شد که شی رئیس جمهور چین وقتی قصد سفر به عربستان سعودی را داشت ایده‌هایی را با ایران و وزارت امور خارجه‌ی ایران در میان گذاشته است. وی افزود در این راستا مدیر کل سیاسی وزارت امور خارجه در این خصوص که گفت‌وگوهایی که شکل می‌گیرد، در چه چارچوبی می‌تواند به نفع مناسبات منطقه و کشورهای منطقه باشد، با طرف چینی گفتگو کرده است.
امیرعبداللهیان در ادامه تصریح کرد در سفر رئیسی به پکن، شی رئیس جمهور چین گزارشی درباره‌ی گفتگوهای خود با مقام‌های عالی عربستان سعودی و سفر به عربستان به ابراهیم رئیسی ارائه کرده است.
نباید فراموش کرد که این توافق بیرون دولت رییسی انجام شده است و توسط شمخانی دبیر شورای عالی امنیت ملی انجام گرفته است و مذاکرات اولیه هم دوسال قبل توسط ایروانی معاون وقت سیاسی شورایعالی امنیت ملی انجام گرفته بود و وزارت خارجه کاری دراین زمینه انجام نداده است.
با این حال توافق با عربستان تاثیر خود را به شکلی شفاف بر بازار ایران گذاشته است. دلار با سقوط حدود ۴ تومانی مواجه شده و طلا نیز به کمتر از دو میلیون تومان در هر گرم رسیده است. سکه‌ی بهار آزادی نیز با سقوط چند میلیونی مواجه شده است.
به گفته‌ی تحلیلگران، مقام‌های دولت رئیسی که بر عدم تاثیر روندهای بین‌المللی بر اقتصاد ایران تاکید دارند و قیمت دلار و طلا را ناشی از بازی سایت‌ها و کانال‌های مجازی می‌دانند خوب است که به این نکته توجه کنند که شوک به بازار ارز و طلا را نه کانال‌های تلگرامی، بلکه سطح روابط ایران با خارج تعیین می‌کند. به نظر میرسد موج اعتراضات ایرانیان همراه با فشار فزایندۀ تحریم‌ها، بحران ارزی بهمنی شده که جمهوری اسلامی را دچار هراس کرده است ظاهراً برخی مقامات نظام نیز اینک دریافته‌اند که تغییر در داخل کشور جز با دگرگونی در سیاست خارجی ممکن نخواهد شد.
اما این توافق واکنشهای بین المللی نیز به همراداشته است در واکنش به توافق ایران و عربستان، بنیامین نتانیاهو در مصاحبه ای گفت تاریخ بی‌طرف و بی‌رحم است و هرگز نه به سود انسان‌های بافضیلت عمل می‌کند و نه به سود انسان‌هایی که از نظر اخلاقی برتر از دیگران هستند. تاریخ به سود قدرتمندان عمل می‌کند نزدیکی ایران و عربستان به یکدیگر ضربۀ سختی به امید بینامین نتانیاهو است که قصد داشت توافقات ابراهیم را به عربستان نیز گسترش دهد و این هدف را یکی از اولویت‌های دولت جدید خود اعلام کرده بود. . اکنون اسرائیل در می یابد که امیدهایش به تشکیل یک ائتلاف ضدایرانی با عربستان سعودی، آشکارا نقش بر آب می شود.
اما اطرافیان نخست وزیر اسرائیل به طور غیررسمی می‌گویند که توافق ایران و عربستان اهمیتی ندارد اگر غرب در مبارزه‌اش با جمهوری اسلامی قوی‌تر و مصمم‌تر باشد. در این میان به گزارش رویترز کاخ سفید علنا از برقراری دوباره روابط دیپلماتیک میان عربستان سعودی و ایران استقبال کرد و نگرانی آشکاری از نقش چین در آشتی این دو ابراز نکرد. اما دستیاران بایدن در خلوت این ایده را رد می کنند که این توافق نشان از هر گونه زوالی در نفوذ منطقه ای آمریکا باشد.
روشن نیست این همگرایی میان عربستان سعودی و ایران، عملا تا کجا ادامه خواهد یافت. پس از چند دهه رقابت بر سر رهبری منطقه و جهان اسلام که گاه هم خشونت آمیز بود، تصمیم به بازگشایی سفارتخانه تنها گام نخست به شمار می رود. و ممکن است حتی تبادل سفیر هم در طی این دوماه انجام نشود برای عربستان سعودی نقطه کلیدی در این توافق، تعهد ایران به توقف حملات تازه به عربستان سعودی و قطع حمایت از گروه های حوثی یمنی در حمله به این کشور است. ولی آمریکایی ها خوشبین نیستند که ایران به تعهدات تازه اش پایبند بماند طبیعی است اگر برجام ملغی شود و چالش ایران و غرب افزایش یابد رابطه ایران و عربستان هم شکننده خواهد بود.