در حالی که موج تازهای از اعتراضات سراسری علیه جمهوری اسلامی در شهرهای مختلف ایران ادامه دارد، کشور برای بیش از ۲۸۰ ساعت پیاپی با قطع گسترده اینترنت مواجه شده است. نهادهای مستقل پایش اینترنت اعلام کردهاند که ایران، با جمعیتی بیش از ۹۰ میلیون نفر، همچنان عملاً از شبکه جهانی ارتباطات جدا مانده و میلیونها شهروند امکان تماس، اطلاعرسانی و آگاهی از وضعیت خانواده و نزدیکان خود را از دست دادهاند. این قطع ارتباط، نهتنها زندگی روزمره مردم، بلکه فعالیتهای اقتصادی، آموزشی و درمانی را نیز بهشدت مختل کرده است.
بر اساس این گزارشها، همزمان با تداوم انسداد گسترده اینترنت، الگوهای تازهای در مدیریت دسترسیها مشاهده میشود که از آن با عنوان «سفیدسازی دسترسیها» یاد شده است؛ الگویی که در آن، تنها امکان استفاده محدود و کنترلشده از برخی خدمات خاص فراهم میشود، در حالی که دسترسی آزاد و عمومی به اینترنت همچنان مسدود باقی مانده است. منتقدان میگویند این روش، تلاشی هدفمند برای کنترل جریان اطلاعات، جلوگیری از انتشار تصاویر و اخبار سرکوبها و قطع ارتباط معترضان با جهان خارج است.
همزمان با این خاموشی ارتباطی، گزارشهای نگرانکنندهای از وضعیت بازداشتشدگان و زندانیان سیاسی منتشر شده است. سازمانهای مدافع حقوق بشر نسبت به شرایط بحرانی مجروحان بازداشتشده در زندان شیراز هشدار دادهاند. بنا بر این گزارشها، شمار زیادی از زندانیان، بهویژه افرادی که از شهر مرودشت به شیراز منتقل شدهاند، با گلولههای ساچمهای مجروح هستند و برخی از آنان به دلیل شدت جراحات و نبود رسیدگی پزشکی جان خود را از دست دادهاند. منابع مطلع از داخل زندان میگویند وضعیت درمانی به حدی بحرانی است که حتی یکی از پزشکان زندان، به دلیل اصرار بر رسیدگی به مجروحان، بازداشت شده است؛ آن هم در شرایطی که به کادر درمانی دستور داده شده بود از مداوای زخمیها خودداری کنند. گزارشها حاکی است که تنها در مرودشت، دستکم ۷۰ نفر در جریان سرکوب اعتراضات کشته شدهاند.
در همین حال، اظهارات مقامهای امنیتی جمهوری اسلامی نیز نشاندهنده گستردگی و عمق بیسابقه اعتراضات است. یکی از مشاوران سپاه پاسداران اذعان کرده که در جریان اعتراضات دو هفته گذشته در مشهد، معترضان در مقطعی اطراف حرم امام رضا را بهطور کامل در محاصره قرار داده بودند. او این رویداد را «بیسابقه» توصیف کرده و تلاش کرده اعتراضات را به «عوامل ضددین» نسبت دهد و مدعی آتشزدن اماکن مذهبی شود؛ ادعاهایی که پیشتر نیز برای مشروعیتبخشی به سرکوبهای خشونتبار مطرح شده بود. مشهد، بهعنوان دومین شهر پرجمعیت ایران، در هفتههای اخیر شاهد بزرگترین تجمعات و راهپیماییهای اعتراضی بوده است.
بازتاب این تحولات بهسرعت به عرصه بینالمللی کشیده شده است. شرکتهای بزرگ هواپیمایی اروپایی از جمله لوفتهانزا آلمان اعلام کردهاند که تا پایان ماه مارس سال آینده میلادی هیچ پروازی به تهران یا از تهران انجام نخواهند داد. همچنین اتریش ایرلاین، که بخشی از همین گروه پروازی است، پروازهای خود به ایران را دستکم تا اواسط فوریه متوقف کرده است. این شرکتها اعلام کردهاند که برای سایر پروازهای منطقهای نیز از عبور از حریم هوایی ایران خودداری خواهند کرد و مسیرهای جایگزین را انتخاب میکنند. این تصمیمها پس از هشدار آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا اتخاذ شده است؛ نهادی که به دلیل افزایش تنشها و احتمال درگیری نظامی، به تمامی خطوط هوایی اروپایی توصیه کرده از آسمان ایران عبور نکنند.
در سطح دیپلماتیک و حقوق بشری، سازمان ملل متحد تأیید کرده است که شورای حقوق بشر این نهاد، روز جمعه نشست اضطراریای درباره وضعیت ایران برگزار خواهد کرد. هدف از این نشست، بررسی خشونت گسترده، سرکوب معترضان و نقض جدی حقوق بشر در سراسر کشور اعلام شده است. تاکنون دستکم ۲۱ کشور از برگزاری این نشست حمایت کردهاند. نهادهای حقوق بشری خواستار آن شدهاند که هیئت تحقیق سازمان ملل، که پیشتر برای بررسی اعتراضات تشکیل شده بود، مأموریت خود را گسترش داده و کشتارهای اخیر را نیز بررسی کند و منابع و بودجه بیشتری در اختیار داشته باشد.
در همین راستا، پارلمان اروپا نیز واکنشی کمسابقه نشان داده است. اعضای این نهاد اروپایی در جلسهای علنی، به پیشنهاد رئیس پارلمان، بهصورت ایستاده و با کف زدن، شجاعت معترضان ایرانی را ستودند و یاد قربانیان سرکوبهای اخیر را گرامی داشتند. پارلمان اروپا پیشتر ورود دیپلماتها و دیگر نمایندگان جمهوری اسلامی به ساختمانهای خود را ممنوع کرده و اعلام کرده این تصمیم را به دلیل سرکوب خشونتبار اعتراضات اتخاذ کرده است. همچنین قرار است اعضای پارلمان اروپا در روزهای آینده درباره وضعیت ایران گفتوگو کرده و سپس درباره یک قطعنامه رأیگیری کنند؛ قطعنامهای که میتواند شامل تشدید تحریمها، مسدودسازی داراییها و قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی باشد.
در حوزه مواضع سیاسی و حقوقی، چهرههای برجسته بینالمللی نیز موضعگیریهای صریحتری اتخاذ کردهاند. یک حقوقدان و فعال برجسته حقوق بشر، با تأکید بر اصلاحناپذیر بودن ساختار جمهوری اسلامی، اعلام کرده که مانع اصلی تحقق دموکراسی در ایران، تمرکز قدرت در جایگاه رهبری است. او تأکید کرده مردم ایران از این نظام عبور کردهاند و خواهان استقرار حکومتی مردمسالار و جدا از دین هستند و از جامعه جهانی خواسته بهجای سیاستهای سازشکارانه، فشار مؤثر و هدفمند بر هسته اصلی قدرت اعمال کند.
در همین حال، وزیر خارجه اسرائیل نیز با اشاره به قطع اینترنت در ایران گفته است که سرکوب مردم در پس این خاموشی اطلاعاتی ادامه دارد. او سپاه پاسداران را عامل اصلی سرکوب داخلی و بیثباتسازی منطقهای دانسته و از اتحادیه اروپا خواسته در این «لحظه تاریخی» به فراخوان مردم ایران پاسخ دهد و این نهاد را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دهد. او هشدار داده که جمهوری اسلامی تهدیدی جدی نهتنها برای منطقه، بلکه برای امنیت جهانی به شمار میرود.
در کنار این تحولات سیاسی و امنیتی، دادههای اقتصادی و فناورانه نیز از تغییر رفتار جامعه حکایت دارد. گزارشهای تحلیلی نشان میدهد که همزمان با آغاز اعتراضات سراسری، انتقال بیتکوین از صرافیها به کیفپولهای شخصی در ایران بیش از ۲۶۰ درصد افزایش یافته است؛ نشانهای از بیاعتمادی عمیق شهروندان به ساختارهای رسمی و تلاش برای حفظ داراییها در شرایط بیثبات و پرمخاطره کنونی.
مجموعه این رویدادها نشان میدهد که بحران ایران دیگر صرفاً یک مسئله داخلی نیست، بلکه به بحرانی چندلایه با ابعاد حقوق بشری، سیاسی، امنیتی و اقتصادی تبدیل شده است؛ بحرانی که با قطع ارتباطات، سرکوب خونین، واکنشهای فزاینده بینالمللی و تغییرات محسوس در رفتار اجتماعی و اقتصادی مردم، وارد مرحلهای سرنوشتساز و تعیینکننده شده است.
